БОРОТЬБА СВІТОГЛЯДІВ: АТЕЇСТИЧНА ПРОПАГАНДА В РАДЯНСЬКІЙ УКРАЇНІ 1932-1933 рр.
Ключові слова:
віруючі., духовенство, релігія, ідеологія, атеїстична пропагандаАнотація
У статті на основі матеріалів атеїстичної преси, епістолярію, проаналізовано вплив антицерковної пропаганди більшовицької влади на духовенство та віруючих. Розглянуто основні форми проведення агітаційної роботи впродовж 1932-1933 рр. Досліджено, що вістря атеїстичних нападок були спрямовані як на духовенство різних конфесій – православних, католиків, іудеїв, так і на віруючих – «поплічників класового ворога». Важливу роль безбожники приділяли атеїзації молодого покоління та дітей. Визначено, що антирелігійна пропаганда на місцях, переважно в селах, мала примітивний характер. Оскільки антирелігійна пропаганда була нав’язана владою, яка проводила непопулярну і соціально вбивчу політику упокорення голодом, вона не набула популярності ні у селян, ні у керівництва.
Посилання
Antypaskhalnyi misiachnyk rozpochavsia. Voiovnychyi bezvirnyk. (Kharkiv). 1932. №13. 4 s.
Antypaskhlna robota v shkoli. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 kvitnia. №15. 4 s.
Antyrelihiina abetka URL https://propagandahistory.ru/2354/Antireligioznaya-azbuka-1933-goda/ (data zvernennia: 10.03.2020).
Babenko L.L. Vidobrazhennia radianskoiuateistychnoiu literaturoiu derzhavno-tserkovnykh vidnosyn v Ukraini. Hurzhiivski istorychni chytannia. Vyp. 5. 2012. S. 181-184.
Bezvirnyi, Nesterenko, Shramko, Pukhovts, Vynnychenko. Baptystiv – rozkradnykiv khliba suvoro pokaraty. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 veresnia. № 40. 4 s.
Brailovskyi V.V. Naukove kino – zbroia proty relihii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1933. 12 sichnia. № 1-2. 4 s.
Braterska-Dron M.T. Relihiina tematyka na ekrani: dukhovnyi aspekt. Naukovyi visnyk Kyivskoho natsionalnoho universytetu teatru, kino i telebachennia imeni I. K. Karpenka-Karoho. Kyiv, 2014. Vyp. 15. S. 74-81.
Chaika. Posylyty antyrelihiinu borotbu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932 r. 24 lystopada. №51. S. 2.
Chuchalin O.P. Vplyv ateistychnoi propahandy radianskoi presy na relihiinu sytuatsiiu v USRR u 1920-1930 ti rr. Hileia: naukovyi visnyk. 2019. Vyp. 142 (1). S. 182-188.
Daty vidsich sektantskomu ahitatorovi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Dubchuk. Antyvelykodnia kampaniia v shkoli. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. № 3. 4 s.
Frolov I. Suvoro pokaraty shkidnyka sektanta. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Halevych D. Nezaareshtovani lysty: lysty sviashchennyka z Ukrainy do Nimechchyny. 1922-1938 . K.: Vydavnychyi dim «Kozaky», 2001. 127 s.
Hoidakova. Dni paskhy – dni udarnoi pratsi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Horbach. Sotni zasiianykh hektariv – naikrashcha vidpovid tserkovnykam Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 17 travnia. №19. 4 s.
Hurych M. Misiachnyk perevirky antyrelihiinoi roboty v m. Mykolaievi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Ihnatusha O.M. Razom z narodom: tserkva v umovakh holodomoru 1932–1933 rr. Holodomor1932–1933: Zaporizkyi vymir. Zaporizhzhia: Prosvita, 2008. S.112-127.
Katolytska tserkva – ahent imperializmu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 bereznia. №11. 4 s.
Kibets M. Za kradizhku khliba – do prava. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 serpnia. №30-31. 4 s.
Kinets popam i hlytaiam. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. № 1. 4 s.
Kulbaka. Udarnyi antypaskhalnyi misiachnyk peretvoryty na misiachnyk zbyrannia koshtiv na pidvodnyi choven.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. № 13. 4 s.
Kyrydon A.M. Desakralizatsiia prostoru (1920-1930-i rr.): smyslovi ta symvolichni zasady. Umanska starovyna. 2017. Vyp. 1. S. 133-145.
Kyrydon A.M. Indoktrynatsiia radianskosti: obriadovo-sviatkovyi kanon yak marker formuvannia ateizovanoho suspilstva (1920-1930-i rr.). Umanska starovyna. 2017. Vyp. 3. S. 5-20.
Maksymovych M. Sektanty orhanizatory shkidnytstva. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 veresnia. № 40. 4 s.
Matviienko. Udarna robota v dni paskhy. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Molchanov I.H. Vidobrazhennia antyrelihiinoi borotby v radianskomu kinomystetstvi. Visti Akademii nauk Armianskoi RSR. № 11. 1963. S. 66-76.
Nesterovskyi K. Tam de provalyly antypaskhalnu kampaniiu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 17 travnia. № 19. 4 s.
Petrushenko. Marno hynut 20 prymirnykiv «Voiovnychoho bezvirnyka». Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 29 zhovtnia. №47. 4 s.
Petrushenko. Voroh oruduie pidpalamy. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 veresnia. № 42. 4 s.
Pionerorhaniatsii y YuVB, perevykhovuite shche relihiinu ditvoru. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. №1. 6 s.
Rairada SVB zabula pro svoi oboviazky. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1933 r. 12 sichnia. №. 1-2. S. 3
Rankovyi. Bezvirnyky pokazuiut udarni zrazky roboty. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 kvitnia. №15. 4 s.
Relihiia y tserkva – znariaddia kapitalizmu u borotbi zi svitovoiu revoliutsiieiu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 kvitnia. № 16-17. 4 s.
Relihiini sviata – demonstratsiia syl klasovoho voroha. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 veresnia. №39. 4 s.
Rozghornuty antyrelihiinu robotu na vokzali. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 23 zhovtnia 1932. №46. 4 s.
Sachenko M. Piimaly popa na kradizhtsi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Sektanty zlisni prohulnyky. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 hrudnia. №56-57. 4 s.
Shyrshe front borotby proty relihii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 travnia. №4. 4 s.
Stesel. Zavdannia budynkiv kolektyvista, silbudiv ta khat-chytalen pid chas antyvelykodnoi kampanii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. №3. 4 s.
Svobodna O.Sviatyi shakhrai. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 15 hrudnia. №54-55. 4 s.
Sylnishe vohon po sektantstvu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 19 chervnia. №24-25. 4 s.
Umanets. Bryhada Cherevka vede pered. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Vapniarskyi Sh.N. Rabyny vorohy proletarskoi revoliutsii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 7 lystopada. №48-49. 8 s.
Vapniarskyi Sh.N. Z korinniam vytruity relihiiu z nashoho pobutu (do osinnikh yudeiskykh sviat). Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 veresnia. № 42. S. 4.
Vitrynska O.V. Do pytannia antyiudeiskoi propahandy v radianskii presi 1920-kh-pochatku 1930-kh rokiv. Istorychni midrashi Pivnichnoho Prychornomoria / Holov. red. M.M. Shytiuk. Vypusk V. Tom II. Mykolaiv: Typohrafiia Shamrai, 2016. S. 5-18.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 19 chervnia. №24-25. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 29 zhovtnia. № 47. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 6 sichnia. №1. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. №1. 6 s.
Vykryly sektantskoho shkidnyka na transporti. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 bereznia. №11. 4 s.
Yak provesty antyvelykodniu kampaniiu 1932 r. Do vsikh rairad SVB Kyivskoi oblasti. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. №3. 4 s.
Yevsieieva T.M. Diialnist spilky “voiovnychykh bezvirnykiv” Ukrainy pid chas sutsilnoi kolektyvizatsii 1929-1933 rr.
Problemy istorii Ukrainy: fakty, sudzhennia, poshuky: Mizhvid. zb. nauk. pr. 2004. Vyp. 11. S. 303-331.
Zhurbytskyi. Shturmovi nochi vyrishyly peremohu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Antypaskhlna robota v shkoli. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 kvitnia. №15. 4 s.
Antyrelihiina abetka URL https://propagandahistory.ru/2354/Antireligioznaya-azbuka-1933-goda/ (data zvernennia: 10.03.2020).
Babenko L.L. Vidobrazhennia radianskoiuateistychnoiu literaturoiu derzhavno-tserkovnykh vidnosyn v Ukraini. Hurzhiivski istorychni chytannia. Vyp. 5. 2012. S. 181-184.
Bezvirnyi, Nesterenko, Shramko, Pukhovts, Vynnychenko. Baptystiv – rozkradnykiv khliba suvoro pokaraty. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 veresnia. № 40. 4 s.
Brailovskyi V.V. Naukove kino – zbroia proty relihii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1933. 12 sichnia. № 1-2. 4 s.
Braterska-Dron M.T. Relihiina tematyka na ekrani: dukhovnyi aspekt. Naukovyi visnyk Kyivskoho natsionalnoho universytetu teatru, kino i telebachennia imeni I. K. Karpenka-Karoho. Kyiv, 2014. Vyp. 15. S. 74-81.
Chaika. Posylyty antyrelihiinu borotbu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932 r. 24 lystopada. №51. S. 2.
Chuchalin O.P. Vplyv ateistychnoi propahandy radianskoi presy na relihiinu sytuatsiiu v USRR u 1920-1930 ti rr. Hileia: naukovyi visnyk. 2019. Vyp. 142 (1). S. 182-188.
Daty vidsich sektantskomu ahitatorovi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Dubchuk. Antyvelykodnia kampaniia v shkoli. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. № 3. 4 s.
Frolov I. Suvoro pokaraty shkidnyka sektanta. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Halevych D. Nezaareshtovani lysty: lysty sviashchennyka z Ukrainy do Nimechchyny. 1922-1938 . K.: Vydavnychyi dim «Kozaky», 2001. 127 s.
Hoidakova. Dni paskhy – dni udarnoi pratsi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Horbach. Sotni zasiianykh hektariv – naikrashcha vidpovid tserkovnykam Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 17 travnia. №19. 4 s.
Hurych M. Misiachnyk perevirky antyrelihiinoi roboty v m. Mykolaievi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Ihnatusha O.M. Razom z narodom: tserkva v umovakh holodomoru 1932–1933 rr. Holodomor1932–1933: Zaporizkyi vymir. Zaporizhzhia: Prosvita, 2008. S.112-127.
Katolytska tserkva – ahent imperializmu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 bereznia. №11. 4 s.
Kibets M. Za kradizhku khliba – do prava. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 serpnia. №30-31. 4 s.
Kinets popam i hlytaiam. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. № 1. 4 s.
Kulbaka. Udarnyi antypaskhalnyi misiachnyk peretvoryty na misiachnyk zbyrannia koshtiv na pidvodnyi choven.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. № 13. 4 s.
Kyrydon A.M. Desakralizatsiia prostoru (1920-1930-i rr.): smyslovi ta symvolichni zasady. Umanska starovyna. 2017. Vyp. 1. S. 133-145.
Kyrydon A.M. Indoktrynatsiia radianskosti: obriadovo-sviatkovyi kanon yak marker formuvannia ateizovanoho suspilstva (1920-1930-i rr.). Umanska starovyna. 2017. Vyp. 3. S. 5-20.
Maksymovych M. Sektanty orhanizatory shkidnytstva. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 16 veresnia. № 40. 4 s.
Matviienko. Udarna robota v dni paskhy. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Molchanov I.H. Vidobrazhennia antyrelihiinoi borotby v radianskomu kinomystetstvi. Visti Akademii nauk Armianskoi RSR. № 11. 1963. S. 66-76.
Nesterovskyi K. Tam de provalyly antypaskhalnu kampaniiu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 17 travnia. № 19. 4 s.
Petrushenko. Marno hynut 20 prymirnykiv «Voiovnychoho bezvirnyka». Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 29 zhovtnia. №47. 4 s.
Petrushenko. Voroh oruduie pidpalamy. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 veresnia. № 42. 4 s.
Pionerorhaniatsii y YuVB, perevykhovuite shche relihiinu ditvoru. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. №1. 6 s.
Rairada SVB zabula pro svoi oboviazky. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1933 r. 12 sichnia. №. 1-2. S. 3
Rankovyi. Bezvirnyky pokazuiut udarni zrazky roboty. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 kvitnia. №15. 4 s.
Relihiia y tserkva – znariaddia kapitalizmu u borotbi zi svitovoiu revoliutsiieiu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 kvitnia. № 16-17. 4 s.
Relihiini sviata – demonstratsiia syl klasovoho voroha. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 veresnia. №39. 4 s.
Rozghornuty antyrelihiinu robotu na vokzali. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 23 zhovtnia 1932. №46. 4 s.
Sachenko M. Piimaly popa na kradizhtsi. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 lystopada. №51. 4 s.
Sektanty zlisni prohulnyky. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 24 hrudnia. №56-57. 4 s.
Shyrshe front borotby proty relihii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 travnia. №4. 4 s.
Stesel. Zavdannia budynkiv kolektyvista, silbudiv ta khat-chytalen pid chas antyvelykodnoi kampanii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. №3. 4 s.
Svobodna O.Sviatyi shakhrai. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 15 hrudnia. №54-55. 4 s.
Sylnishe vohon po sektantstvu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 19 chervnia. №24-25. 4 s.
Umanets. Bryhada Cherevka vede pered. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Vapniarskyi Sh.N. Rabyny vorohy proletarskoi revoliutsii. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 7 lystopada. №48-49. 8 s.
Vapniarskyi Sh.N. Z korinniam vytruity relihiiu z nashoho pobutu (do osinnikh yudeiskykh sviat). Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 30 veresnia. № 42. S. 4.
Vitrynska O.V. Do pytannia antyiudeiskoi propahandy v radianskii presi 1920-kh-pochatku 1930-kh rokiv. Istorychni midrashi Pivnichnoho Prychornomoria / Holov. red. M.M. Shytiuk. Vypusk V. Tom II. Mykolaiv: Typohrafiia Shamrai, 2016. S. 5-18.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 19 chervnia. №24-25. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 29 zhovtnia. № 47. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 6 sichnia. №1. 4 s.
Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 5 sichnia. №1. 6 s.
Vykryly sektantskoho shkidnyka na transporti. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 11 bereznia. №11. 4 s.
Yak provesty antyvelykodniu kampaniiu 1932 r. Do vsikh rairad SVB Kyivskoi oblasti. Voiovnychyi bezvirnyk (Kyiv). 1932. 15 kvitnia. №3. 4 s.
Yevsieieva T.M. Diialnist spilky “voiovnychykh bezvirnykiv” Ukrainy pid chas sutsilnoi kolektyvizatsii 1929-1933 rr.
Problemy istorii Ukrainy: fakty, sudzhennia, poshuky: Mizhvid. zb. nauk. pr. 2004. Vyp. 11. S. 303-331.
Zhurbytskyi. Shturmovi nochi vyrishyly peremohu. Voiovnychyi bezvirnyk (Kharkiv). 1932. 9 travnia. № 18. 4 s.
Завантаження
Опубліковано
2022-01-20
Номер
Розділ
Історія України
Як цитувати
БОРОТЬБА СВІТОГЛЯДІВ: АТЕЇСТИЧНА ПРОПАГАНДА В РАДЯНСЬКІЙ УКРАЇНІ 1932-1933 рр. (2022). Zaporizhzhia Historical Review, 4(56), 92-100. https://history.znu.edu.ua/index.php/journal/article/view/2330
ISSN 
