Етнокультурна структура слов’янського Полаб’я у VII–ІX ст. i вплив порубіжжя на державотворчі процеси
Ключові слова:
полабські слов’яни, ободрити, велети, гаволяни, білі серби, білі хорвати, суково-дзедзіцька культура, празько-корчацька культура, рання державаАнотація
У статті здійснено спробу дослідження можливості впливу етнокультурних факторів на перебіг державотворчих процесів на землях полабських слов’ян у VIII–ІX ст. З цією метою комплексно проаналізовано найбільш дискусійні аспекти етнокультурних процесів у Слов’янському Полаб’ї, виходячи зі співставлення писемних джерел з актуальним масивом археологічної інформації та результатами лінгвістичних досліджень запропоновано уточнену етнокультурну картину регіону, визначено первинні внутрішні фронтири і проаналізовано їх на предмет кореляції з осередками ранньої державності.
Посилання
1. Currie T. Rise and fall of political complexity in island South-East Asia and the Pacific / Thomas E. Currie, Simon J. Greenhill, Russell D. Gray, Toshikazu Hasegawa, Ruth Mace // Nature. – Vol. 467. – 2010. – P. 801–804.
2. Turchin P. Evolution of Complex Hierarchical Societies / Peter Turchin, Sergey Gavrilets // Social Evolution & History. – Vol. 8. – 2009. – №2. – P. 167–198.
3. Thurston T. Landscapes of Power, Landscapes of Conflict: State Formation in the South Scandinavian Iron Age / Tina L. Thurston. – New York: Springer Scientific, 2001. – 326 p.
4. Wright H. Early state dynamics as political experiment / Henry T. Wright // Journal of Anthropological Research. – Vol. 62. – 2006. – №3. – Р. 305–319.
5. Spencer Ch. On the Tempo and Mode of State Formation: Neoevolutionism Reconsidered / Charles S. Spencer // Journal of Anthropological Archaeology. – Vol. 9. – 1990. – №1. – Р. 1–30.
6. Ставнюк В. Становлення афінського поліса / Віктор Ставнюк. – Київ: «Аквілон Плюс», 2005. – 216 с.
7. Херрман Й. Общество у германских и славянских племен и народностей между Рейном и Одером в VІ–ХІ вв. / Й. Херрман // Вопросы истории. – 1987.– № 9. – С. 68–85.
8. Herrmann J. Siedlung, Wirtschaft und gesellschaftliche Verhältnisse der slawischen Stämme zwischen Oder/ Neisse und Elbe: Studien auf der Grundlage archäologischen Materials / Joachim Herrmann. – Berlin: AkademieVerlag, 1968. – 374 s.
9. Herrmann J. Einwanderung und Herkunft der Stammesgruppen / Joachim Herrmann // Die Slawen in Deutschland. Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neiße vom 6. Bis 12. Jahrhundert / hrsg. J. Herrmann. – Berlin: Akademie-Verlag, 1985. – S. 21–33.
10. Рудь М. Заселення слов’янами Полаб’я та їх етнокультурний розвиток у VI–VIII ст. / Микола Рудь // Історичний журнал. – 2010. – № 1–3. – С. 154–161.
11. Рудь М. Етнополітичні процеси у Полаб’ї у VI–VIII ст. / М. О. Рудь // Вісник Київського національного університету імені Тараса Шевченка. Серія: Історія. – 2011. – Вип. 106. – С. 48–51.
12. Dralle L. Slaven an Havel und Spree: Studien zur Geschichte des hevellisch-wilzischen Fürstentums (6. bis 10. Jahrhundert) / Lothar Dralle. – Berlin: Duncker & Humblot, 1981 – 336 s.
13. Brachmann H. Slawische Stämme an Elbe und Saale: zu ihrer Geschichte und Kultur im 6. bis 10. Jh., auf Grund archäologischer Quellen / Hansjürgen Brachmann. – Berlin: Akademie-Verlag, 1978. – 315 s.
14. Brachmann H.-J. Research into the Early History of the Slav Populations in the Territory of the German Democratic Republic / Hans-Jürgen Brachmann // Medieval Archaeology. – Vol. 27. – 1983. – №1. – P. 89–106.
15. Porzeziński A.Wczesnosłowiańskie osadnictwo obszarów nadhawelańskich / Antoni Porzeziński // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 208–216.
16. Zoll-Adamikowa H. Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski. Cz. 2. Analiza, wnioski / Helena Zoll-Adamikowa. – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979. – 315 s.
17. Łosiński W. Z dziejów obrzędowości pogrzebowej u północnego odłamu Słowian zachodnich w świetle nowszych badań / Władysław Łosiński // Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum / red. H. Kóčka-Krenz, W. Łosiński. – Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 1998. – S. 473–483.
18. Kurnatowska Z. Główne kierunki rozwoju osadnictwa i kultury Słowian połabskich / Zofia Kurnatowska // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 51–62.
19. Dulinicz M. Kształtowanie się Słowiańszczyzny Północno-Zachodniej: studium archeologiczne / Marek Dulinicz. – Kraków: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2001. – 323 s.
20. Muka E. Die Grenzen des sorbischen Sprachgebietes in alter Zeit / Ernst Muka // Archiv für slavische Philologie. – Bd. 26. – 1904. – S. 543–559.
21. Milewski T. Zachodnia granica pomorskiego obszaru językowego w wiekach średnich / Tadeusz Milewski // Slavia Occidentalis. – T. 10. – 1931. – S. 124–152, 456–457.
22. Lehr-Splawinski T. O narzeczach Słowian nadbałtyckich / Tadeusz Lehr-Spławiński. – Toruń: Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego, 1934. – 47 s.
23. Lehr-Spławiński T. Plemiona słowiańskie nad Łabą i Odrą w wiekach średnich / Tadeusz Lehr-Spławiński // Rozprawy i szkice z dziejów kultury słowian. – Warszawa: PAX, 1954. – S. 112–130.
24. Eichler E. Studien zur Frühgeschichte slawischer Mundarten zwischen Saale und Neisse / Ernst Eichler. – Berlin: Akademie-Verlag, 1965. – 330 s.
25. Jeżowa M. Dawne słowiańskie dialekty Meklemburgii w świetle nazw miejscowych i osobowych. Cz. 1: Fonetyka / Maria Jeżowa. – Wrocław-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PAN, 1961. – 112 s.
26. Popowska-Taborska H. Dawne podziały językowe z germanizowanych terenów zachodniosłowiańskich / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 51–69.
27. Popowska-Taborska H. Połabszczyzna jako północno- zachodnia peryferia Słowiańszczyzny / Hanna PopowskaTaborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 91–106.
28. Popowska-Taborska H. Wczesne dzieje języków łużyckich w świetle leksyki / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004.– S. 167–174.
29. Шустер-Шевц Г. Возникновение западнославянских языков из праславянского и особенности серболужицкого языкового развития / Гинц Шустер-Шевц // Вопросы языкознания. – 1983. – №2. – С. 33–50.
30. Schuster-Šewc H. Stanowisko języków łużyckich w świetle nowych osiągnięć dialektologii historycznej / Heinz Schuster-Šewc // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica. – T. 12. – 1986. – S. 275–287.
31. Schuster-Šewc H. Das Sorbische – Genese und sprachlicher Status / Heinz Schuster-Šewc // Lětopis. Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur. – Bd. 60. – 2013. – №2. – S. 86–94.
32. Wehner D. Das Land Stodor: Eine Studie zu Struktur und Wandel der slawenzeitliche Siedlungsräume im Havelland und in der nördlichen Zauche / Donat Wehner. – Rahden: Verlag Marie Leidorf, 2012. – 446 s.
33. Brather S. Feldberger Keramik und frühe Slawen. Studien zur nordwestslawischen Keramik der Karolingerzeit / Sebastian Brather. – Bonn: Habelt, 1996. – 402 s.
34. Strzelczyk J. Rewizja dziejów Wieletów-Luciców / Jerzy Strzelczyk // Studia Historica Slavo-Germanica. – 1983. – T. 11. – S. 117–132.
35. Labuda G. Wytworzenie wspólnoty etnicznej i kulturalnej plemion Słowiańszczyzny połabskiej i jej przemiany w rozwoju dziejowym / Gerard Labuda // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 7–24.
36. Henning J. Die Slawische Siedlungsraum und die ottonische Expansion östlich der Elbe: Ereignisgeschichte – Archäologie – Dendrochronologie / Joachim Henning // Europa im 10. Jahrhundert: Archäologie einer Aufbruchszeit. Kurzfassungen der Referate. – Frankfurt am Main: Druckzentrum der Johann Wolfgang Goethe-Universität, 2000. – S. 22–23.
37. Henning J. Ringwallburgen und Reiterkrieger. Zum Wandel der Militärstrategie im ostsächsisch-slawischen Raum an der Wende vom 9. zum 10. Jahrhundert / Joachim Henning // Military studies in medieval Europe – Papers of the «Medieval Europe Brugge 1997». Vol. 11 / ed. Guy De Boe, Frans Verhaeghe. – Zellik: Instituut voor het Archeologisch Patrimonium, 1997. – S. 21–31.
38. Henning J. Neues zum Tornower Typ: Keramische Formen und Formenspektren des Frühmittelalters im Licht dendrochronologischer Daten zum westslawischen Siedlungsraum // Slavonic countries in the Middle Ages. Profanum and sacrum / red. Z. Kurnatowska. – Poznan: Publishing house of the Poznań society for the advancement of the arts and scienses, 1998. – S. 392–408.
39. Domański G. Osadnictwo nad dolną Nysą Łużycką we wczesnym średniowieczu / Grzegorz Domański // Slavia Antiqua. – 1983. – T. 29. – S. 65–109.
40. Санчук Г. Особенности формирования этнического самосознания у полабських славян (VI–Х вв.) / Г. Е. Санчук // Развитие этнического самосознания славянских народов в епоху раннего средневековья. – Москва: Наука, 1982. – С. 195–211.
41. Piskorski J. Rozmieszczenie i zasięg osadnictwa Wkrzan w świetlie źródeł pisanych, językowych i archeologicznych / Jan M. Piskorski // Materiały Zachodniopomorskie. – 1980. – T. 26. – S. 201–260.
42. Jöns H. The early phase of Slavic settlement on the south-western Baltic coastal area – current research in the area between the Bay of Kiel and the Oder River / Hauke Jöns, Michael Müller-Wille //Archaeologia Polona. – Vol. 48. – 2010 (2015). – P. 197–228.
43. Annales Mettenses Priores / primum recognovit B. de Simson // Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum ex Monumentis Germaniae Historicis separatium editi. – Hannoverae et Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1905. – 119 p.
44. Strzelczyk J. Połabszczyzna zapomniana. III: Drogowit, czyli z kim wojował Karol Wielki? / Jerzy Strzelczyk // Przegląd Zachodniopomorski. – T. 13 (42). – 1998. – Z. 4. – S. 9–32.
45. Chronicarum quae dicuntur Fredegarii Scholastici libri IV cum Continuationibus / Edidit Bruno Krusch // MGH. Scriptores rerum Merovingicarum. – T. 2. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. – P. 1–194.
46. Coblenz W. Zur Situation der archäologischen Slawenforschung in Sachsen / Werner Coblenz // Siedlung und Verfassung der Slawen zwischen Elbe, Saale und Oder / red. Herbert Ludat. – Giessen: Wilhelm Schmitz Verlag, 1960. – S. 1–14.
47. Санчук Г. Формирование государственности и раннефеодальной народности у сорбов / Г. Е. Санчук // Этносоциальная структура раннефеодальных славянских государств и народностей / ред. Г. Г. Литаврин. – Москва: аука, 1987. – С. 97–107.
48. Moździoch S. From a Tribe to a State / Sławomir Moździoch // The Past Societies. Polish lands from the first evidence of human presence to the Early Middle Ages / ed. Maciej Trzeciecki. – Vol. 5: 500-1000 AD. – Warszawa: Institute of Archaeology and Ethnology. Polish Academy of Sciences, 2016. – P. 123–167.
49. Brather S. Archäologie der westlichen Slawen: Siedlung, Wirtschaft und Gesellschaft im früh- und hochmittelaterlichen Ostmitteleuropa / Sebastian Brather. – Berlin-New York: Walter de Gruyter, 2001. – 426 s.
50. Biermann F. Mittelslawische Vorburgsiedlungen (9./10. Jahrhundert) im nördlichen elbslawischen Gebiet – Gestalt und Funktion / Felix Biermann // Burg–Vorburg–Suburbium. Zur Problematik der Nebenareale frühmittelalterlicher Zentren. Internationale Tagungen in Mikulčice VII / hrsg. I. Bohačova, L. Poláček. – Brno: Archeologický ústav AV ČR, 2008. – S. 35–77.
51. Godłowski K. Pierwotne siedziby Słowian: wybór pism / Kazimierz Godłowski; pod red. Michała Parczewskiego. – Kraków: IA UJ, 2000. – 436 s.
52. Henning J. Germanen – Slawen – Deutsche: Neue Untersuchungen zum frühgeschichtlichen Siedlungswesen östlich der Elbe / Joachim Henning // Prähistorisch Zeitschrift. – Vol. 66. – 1991. – №1. – S. 119–133.
53. Kurnatowski S. Przemiany gospodarki żywnościwej Słowian połabskich / Stanisław Kurnatowski // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 63–93.
54. Popowska-Taborska H. O jednym z najstarszych podziałów dialektalnych północno-zachodniej Słowiańszczyzny / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 85–90.
55. Marciniak R. Ustrój polityczny związku obodryckiego do połowy XI wieku / Ryszard Marciniak // Materiały Zachodniopomorskie. – 1966. – T. 12. – S. 481–546.
56. Sułowski Z. Bethenici et Smeldingon. Przyczynek do krytyki Geografa Bawarskiego / Zygmunt Sułowski // Studia Historica w 35-lecie pracy nauk. Henryka Łowmiańskiego. –Warszawa: PWN, 1958. – S. 49–56.
57. Szafarzyk P. Słowiańskie starożytności / Paweł Józef Szafarzyk / Рosłowiami opatrzyli Tadeusz Lewaszkiewicz i Jerzy Strzelczyk; tł. ze słow. H. N. Bońkowski. – Poznań: Wyd. PTPN, 2003. – S. 660–733.
58. Łowmiański H. Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e. / Henryk Łowmiański. – T. 3. – Warszawa: PWN, 1967. – 519 s.
59. Нидерле Л. Славянские древности / Любор Нидерле; пер. с чешск. Т. Ковалевой и М. Хозанова ; ред. А. Л. Монгайта; предисловие П. Н. Третьякова. – Москва: Издательство иностранной литературы, 1956. – 450 с.
60. Bogusławski W. Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XIII w. / Wilhelm Bogusławski. – T. 2. – Poznań: Druk Dziennika Poznańskiego, 1889. – 997 s.
61. Nalepa J. Z problematyki Słowiańszczyzny plemiennej nad Łabą środkową i Hawelą — głównie w czasach Karola Wielkiego / Jerzy Nalepa // Slavia Occidentalis. – T. 55. – 1998. – S. 69–91.
62. Brüske W. Untersuchungen zur geschichte des Lutizenbundes. Deutsch-wendische Beziechungen des 10.–12. Jahrhunderts / Wolfgang Brüske. – Münster-Kӧln: Bӧhlau-verlag, 1955. – 256 s.
63. Тищенко К. Правда про походження української мови / Костянтин Тищенко // Український тиждень. – 2012. – № 39. – С. 22–64.
64. Fritze W. Beobachtung zu Entstehung und Wesen des Lutizenbundes / Wolfgang H. Fritze // Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands. – Bd. 7. – 1958. – S. 1–38.
65. Tyszkiewicz L. Podziały plemienne i problem jedności słowian serbo-łużyckich / Lech A. Tyszkiewicz // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 109–131.
66. Niederle L. Slovanské starožitnosti / Lubor Niederle. – Díl 3. Původ a počatky Slovanů západních. – Praha: Bursík & Kohout, 1919. – 259 s.
67. Havlík L. Slované v anglosaské chorografii Alfréda Velikého / Lubomir Havlík // Vznik a počátky Slovanů (Origines et debute des Slaves) / red. J. Eisner. – Díl 5. – Praha: Nakladatelství Československé Аkademie Věd, 1964. – S. 53–85.
68. Moździoch S. Śląsk wczesnośredniowieczny w świetle badań archeologicznych i historycznych – crambe bis cocta? / Sławomir Moździoch // Civitas Schinesghe cum pertinentiis / red. Wojciech Chudziak. – Toruń: Wydawnictwo UMK, 2003. – S. 51–87.
69. Moździoch S. Społeczność plemienna Śląska w IX–X wieku / Sławomir Moździoch // Śląsk około roku 1000: materiały z sesji naukowej we Wrocławiu, w dniach 14-15 maja 1999 roku / red. nauk. Marta Młynarska-Kaletynowa, Edmund Małachowicz. – Wrocław: PAN, 2000.– S. 25–71.
70. Войтович Л. Прикарпаття в другій половині І тисячоліття н.е.: найдавніші князівства / Леонтій Войтович // Галицько-волинські етюди. – Біла Церква: Вид. Пшонківський О. В., 2011. – С. 10–46.
71. Войтович Л. Карпатські хорвати в етнополітичному розвитку Центрально-Східної Європи раннього середньовіччя / Леонтій Войтович // Україна в Центрально-Східній Європі (з найдавніших часів до ХVIII ст.) – Вип. 4. – Київ, 2004. – С. 105–132.
72. Fokt K. Chorwacja północna – między rzeczywistością, hipotezą i legendą / Krzysztof Fokt // Acta Archaeologica Carpathica. – T. 38. – 2003. – S. 137–155.
73. Annales qui dicuntur Einhardi / post editorem G. H. Perzil; recognovit Fridericus Kurze // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1895. – 204 p.
74. Magistri Adam Bremensis Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum / herausgegeben von Bernhard Schmeidler // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae et Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1917. – 353 p.
75. Constantine Porphyrogenitus. De administrando imperio / Greek text edited by GY. Moravcsik; English translation by R. J. H. Jenkins // Corpus fontium historiae Byzantinae. – Vol. 1. – Washington, D. C., 1967. – 341 p.
76. Константин Багрянородный. Об управлении империей / ред. Г. Г. Литаврина, А. П. Новосельцева. – Москва: Наука, 1991. – 498 с.
77. Strzelczyk J. Słowianie i Germanie w Niemczech środkowych we wczesnym średniowieczu / Jerzy Strzelczyk. – Poznań: UAM, 1976. – 302 s.
78. Helmoldi presbyteri Bozoviensis Cronica Slavorum / post Johannem M. Lappenberg iterum recognovit Bernhardus Schmeidler // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1937. – 284 p.
79. Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna. Antologia tekstów źródłowych / red. Gerard Labuda. – Poznań: Wydaw. PTPN: «Sorus», 1999. – 275 s.
80. King Alfred’s Orosius / Edited by Henry Sweet, M. A. – Part 1. Old-English text and latin original. – London: N. Trübner & сo., 1883. – 299 p.
81. Chronicon Moissiacense // MGH. SS. – T. 1 / ed. G. H. Pertz. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii avlici Hahniani, 1826. – P. 280–313.
82. Annales Fuldenses [sive Annales Regni Francorum Orientalis ab Einhardo, Ruodolfo, Meginhando, Fuldensibus Sehgenstadi, Fuldae, Mogontiaci conscripticum continiationibus ratisbonensi et altahensibus] / post editionem G. H. Pertzil; recognovit Fridericus Kurze // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1891. – 153 p.
83. Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (Опис градів і земель на північ від Дунаю) // Войтович Л. Галицько-волинські етюди / Леонтій Войтович. – Біла Церква: Вид. Пшонківський О.В., 2011. – С. 49–52.
84. Widukindi monachi Corbeiensis rerum gestarum Saxonicarum libri tres / post G. Waitz et K. A. Kehr; recognovit P. Hirsch // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1935. – 195 p.
85. Thietmari Merseburgensis episcopi chronicon / hrsg. von R. Holtzmann // MGH. SS rer. Germ. Nova series. – T. 9. – Berolini: Apud Weidmannos, 1935. – 631 p.
86. Widajewicz J. Serbowie nadłabscy / Józef Widajewicz. – Kraków: L. Anczyc i Sp., 1948. – 63 s.
87. Helbig H. Die slawische Siedlung im sorbischen Gebiet // Siedlung und Verfassung der Slawen zwischen Elbe, Saale und Oder / red. Herbert Ludat. – Giessen: Wilhelm Schmitz Verlag, 1960. – S. 27–64.
88. Флоря Б. Формирование чешской раннефеодальной государственности и судьбы самосознания славянских племен Чешской долины / Б. Н. Флоря // Формирование раннефеодальных славянских народностей / ред. В. Д. Королюк и др. – Москва: Наука, 1981. – С. 97–130.
89. Майоров А. Великая Хорватия: этногенез и ранняя история славян Прикарпатского региона / А. В. Майоров, отв. ред. А. Ю. Дворниченко. – Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2006. – 209 с.
90. Leciejewicz L. Słowianie zachodni. Z dziejów tworzenia się średniowiecznej Europy / Lech Leciejewicz. – Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. – 424 s.
91. Kurnatowscy Z. i S. Rola szlaków komunikacyjnych w wykreowaniu i dalszym rozwoju wczesnopaństwowych ośrodków stołecznych / Zofia i Stanisław Kurnatowscy // Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr hab. Władysława Filipowiaka / red. E. Wilgocki. – Szczecin: «RECTO», 2001. – S. 93–100.
92. Ела Л. Лужиця та лужицькі серби: загальні відомості / Л. Ела, В. Чорній // Лужицькі серби: посібник з народознавства / За редакцією В. Моторного та Д. Шольце. – Львів; Будишин: Місіонер, 1997. – 266 с.
93. Diplomata Ottonis I. – №76 // Conradi I. Heinrici I. et Ottonis I. Diplomata // MGH. Diplomatum Regum et Imperatorum Germaniae. – T. 1. – Hannoverae, 1879–1884. – P. 156.
94. Wenzel W. Die slawischen Stammesnamen Neletici und Nudzici / Walter Wenzel // Lětopis. Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur. – T. 63. – 2016. – Hefte 1. – S. 69–74.
95. Sułowski Z. Sporne problemy dziejów zwięzku Wieletów-Luciców / Zygmunt Sułowski // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 155–165.
96. Bulín H. Počátky státu veletského / Hynek Bulín // Právněhistorické studie. – 1959. – T. 5. – S. 5–32.
97. Diplomata Ottonis I. – №105 // Conradi I. Heinrici I. et Ottonis I. Diplomata // MGH. Diplomatum Regum et Imperatorum Germaniae. – T. 1. – Hannoverae, 1879–1884. – P. 189.
98. Рудь М. Державотворчі процеси на Полаб’ї у IX–XII ст. / М. О. Рудь // Гілея: науковий вісник. Збірник наукових праць / гол. ред. В.М. Вашкевич. – Вип. 75. – 2013. – № 8. – С. 9–12.
99. Nalepa J. Wyprawa Franków na Wieletów w 789 r. / Jerzy Nalepa // Slavia Antiqua. – T. 4. – 1953. – S. 210–230.
100. Ludat H. An Elbe und Oder um das Jahr 1000. Skizzen zur Politik des Ottonenreiches und der slavischen Mächte in Mitteleuropa / Herbert Ludat. – Köln-Wien: Böhlau-Verlag, 1971. – 210 s.
101. Turasiewicz A. Dzieje polityczne Obodrzyców: od IX wieku do utraty nipodległości w latach 1160–1164 / Adam Turasiewicz. – Kraków: „Nomos», 2004. – 311 s.
102. Ронин В. Государство и общество у полабских и поморских славян / В. К. Ронин, Б. Н. Флоря // Раннефеодальные государства и народности (южные и западне славяне VI–ХII вв.) – Москва: Наука, 1991. – С. 116–137.
103. Lozny L. Prestate Societies of the North Central European Plains, 600–900 CE / Ludomir R. Lozny. – New York: Springer, 2013. – 96 p.
104. Bulín H. Počátky česko-veletského přátelství. Dvě kapitoly z dějin vztahů západoslovanských v 10. století / Hynek Bulín // Vznik a počátky Slovanů (Origines et debute des Slaves) / red. J. Eisner. – Díl 3. – Praha: Nakladatelství Československé Аkademie Věd, 1960. – S. 39–62.
2. Turchin P. Evolution of Complex Hierarchical Societies / Peter Turchin, Sergey Gavrilets // Social Evolution & History. – Vol. 8. – 2009. – №2. – P. 167–198.
3. Thurston T. Landscapes of Power, Landscapes of Conflict: State Formation in the South Scandinavian Iron Age / Tina L. Thurston. – New York: Springer Scientific, 2001. – 326 p.
4. Wright H. Early state dynamics as political experiment / Henry T. Wright // Journal of Anthropological Research. – Vol. 62. – 2006. – №3. – Р. 305–319.
5. Spencer Ch. On the Tempo and Mode of State Formation: Neoevolutionism Reconsidered / Charles S. Spencer // Journal of Anthropological Archaeology. – Vol. 9. – 1990. – №1. – Р. 1–30.
6. Ставнюк В. Становлення афінського поліса / Віктор Ставнюк. – Київ: «Аквілон Плюс», 2005. – 216 с.
7. Херрман Й. Общество у германских и славянских племен и народностей между Рейном и Одером в VІ–ХІ вв. / Й. Херрман // Вопросы истории. – 1987.– № 9. – С. 68–85.
8. Herrmann J. Siedlung, Wirtschaft und gesellschaftliche Verhältnisse der slawischen Stämme zwischen Oder/ Neisse und Elbe: Studien auf der Grundlage archäologischen Materials / Joachim Herrmann. – Berlin: AkademieVerlag, 1968. – 374 s.
9. Herrmann J. Einwanderung und Herkunft der Stammesgruppen / Joachim Herrmann // Die Slawen in Deutschland. Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neiße vom 6. Bis 12. Jahrhundert / hrsg. J. Herrmann. – Berlin: Akademie-Verlag, 1985. – S. 21–33.
10. Рудь М. Заселення слов’янами Полаб’я та їх етнокультурний розвиток у VI–VIII ст. / Микола Рудь // Історичний журнал. – 2010. – № 1–3. – С. 154–161.
11. Рудь М. Етнополітичні процеси у Полаб’ї у VI–VIII ст. / М. О. Рудь // Вісник Київського національного університету імені Тараса Шевченка. Серія: Історія. – 2011. – Вип. 106. – С. 48–51.
12. Dralle L. Slaven an Havel und Spree: Studien zur Geschichte des hevellisch-wilzischen Fürstentums (6. bis 10. Jahrhundert) / Lothar Dralle. – Berlin: Duncker & Humblot, 1981 – 336 s.
13. Brachmann H. Slawische Stämme an Elbe und Saale: zu ihrer Geschichte und Kultur im 6. bis 10. Jh., auf Grund archäologischer Quellen / Hansjürgen Brachmann. – Berlin: Akademie-Verlag, 1978. – 315 s.
14. Brachmann H.-J. Research into the Early History of the Slav Populations in the Territory of the German Democratic Republic / Hans-Jürgen Brachmann // Medieval Archaeology. – Vol. 27. – 1983. – №1. – P. 89–106.
15. Porzeziński A.Wczesnosłowiańskie osadnictwo obszarów nadhawelańskich / Antoni Porzeziński // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 208–216.
16. Zoll-Adamikowa H. Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski. Cz. 2. Analiza, wnioski / Helena Zoll-Adamikowa. – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979. – 315 s.
17. Łosiński W. Z dziejów obrzędowości pogrzebowej u północnego odłamu Słowian zachodnich w świetle nowszych badań / Władysław Łosiński // Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum / red. H. Kóčka-Krenz, W. Łosiński. – Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 1998. – S. 473–483.
18. Kurnatowska Z. Główne kierunki rozwoju osadnictwa i kultury Słowian połabskich / Zofia Kurnatowska // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 51–62.
19. Dulinicz M. Kształtowanie się Słowiańszczyzny Północno-Zachodniej: studium archeologiczne / Marek Dulinicz. – Kraków: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2001. – 323 s.
20. Muka E. Die Grenzen des sorbischen Sprachgebietes in alter Zeit / Ernst Muka // Archiv für slavische Philologie. – Bd. 26. – 1904. – S. 543–559.
21. Milewski T. Zachodnia granica pomorskiego obszaru językowego w wiekach średnich / Tadeusz Milewski // Slavia Occidentalis. – T. 10. – 1931. – S. 124–152, 456–457.
22. Lehr-Splawinski T. O narzeczach Słowian nadbałtyckich / Tadeusz Lehr-Spławiński. – Toruń: Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego, 1934. – 47 s.
23. Lehr-Spławiński T. Plemiona słowiańskie nad Łabą i Odrą w wiekach średnich / Tadeusz Lehr-Spławiński // Rozprawy i szkice z dziejów kultury słowian. – Warszawa: PAX, 1954. – S. 112–130.
24. Eichler E. Studien zur Frühgeschichte slawischer Mundarten zwischen Saale und Neisse / Ernst Eichler. – Berlin: Akademie-Verlag, 1965. – 330 s.
25. Jeżowa M. Dawne słowiańskie dialekty Meklemburgii w świetle nazw miejscowych i osobowych. Cz. 1: Fonetyka / Maria Jeżowa. – Wrocław-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PAN, 1961. – 112 s.
26. Popowska-Taborska H. Dawne podziały językowe z germanizowanych terenów zachodniosłowiańskich / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 51–69.
27. Popowska-Taborska H. Połabszczyzna jako północno- zachodnia peryferia Słowiańszczyzny / Hanna PopowskaTaborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 91–106.
28. Popowska-Taborska H. Wczesne dzieje języków łużyckich w świetle leksyki / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004.– S. 167–174.
29. Шустер-Шевц Г. Возникновение западнославянских языков из праславянского и особенности серболужицкого языкового развития / Гинц Шустер-Шевц // Вопросы языкознания. – 1983. – №2. – С. 33–50.
30. Schuster-Šewc H. Stanowisko języków łużyckich w świetle nowych osiągnięć dialektologii historycznej / Heinz Schuster-Šewc // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica. – T. 12. – 1986. – S. 275–287.
31. Schuster-Šewc H. Das Sorbische – Genese und sprachlicher Status / Heinz Schuster-Šewc // Lětopis. Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur. – Bd. 60. – 2013. – №2. – S. 86–94.
32. Wehner D. Das Land Stodor: Eine Studie zu Struktur und Wandel der slawenzeitliche Siedlungsräume im Havelland und in der nördlichen Zauche / Donat Wehner. – Rahden: Verlag Marie Leidorf, 2012. – 446 s.
33. Brather S. Feldberger Keramik und frühe Slawen. Studien zur nordwestslawischen Keramik der Karolingerzeit / Sebastian Brather. – Bonn: Habelt, 1996. – 402 s.
34. Strzelczyk J. Rewizja dziejów Wieletów-Luciców / Jerzy Strzelczyk // Studia Historica Slavo-Germanica. – 1983. – T. 11. – S. 117–132.
35. Labuda G. Wytworzenie wspólnoty etnicznej i kulturalnej plemion Słowiańszczyzny połabskiej i jej przemiany w rozwoju dziejowym / Gerard Labuda // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 7–24.
36. Henning J. Die Slawische Siedlungsraum und die ottonische Expansion östlich der Elbe: Ereignisgeschichte – Archäologie – Dendrochronologie / Joachim Henning // Europa im 10. Jahrhundert: Archäologie einer Aufbruchszeit. Kurzfassungen der Referate. – Frankfurt am Main: Druckzentrum der Johann Wolfgang Goethe-Universität, 2000. – S. 22–23.
37. Henning J. Ringwallburgen und Reiterkrieger. Zum Wandel der Militärstrategie im ostsächsisch-slawischen Raum an der Wende vom 9. zum 10. Jahrhundert / Joachim Henning // Military studies in medieval Europe – Papers of the «Medieval Europe Brugge 1997». Vol. 11 / ed. Guy De Boe, Frans Verhaeghe. – Zellik: Instituut voor het Archeologisch Patrimonium, 1997. – S. 21–31.
38. Henning J. Neues zum Tornower Typ: Keramische Formen und Formenspektren des Frühmittelalters im Licht dendrochronologischer Daten zum westslawischen Siedlungsraum // Slavonic countries in the Middle Ages. Profanum and sacrum / red. Z. Kurnatowska. – Poznan: Publishing house of the Poznań society for the advancement of the arts and scienses, 1998. – S. 392–408.
39. Domański G. Osadnictwo nad dolną Nysą Łużycką we wczesnym średniowieczu / Grzegorz Domański // Slavia Antiqua. – 1983. – T. 29. – S. 65–109.
40. Санчук Г. Особенности формирования этнического самосознания у полабських славян (VI–Х вв.) / Г. Е. Санчук // Развитие этнического самосознания славянских народов в епоху раннего средневековья. – Москва: Наука, 1982. – С. 195–211.
41. Piskorski J. Rozmieszczenie i zasięg osadnictwa Wkrzan w świetlie źródeł pisanych, językowych i archeologicznych / Jan M. Piskorski // Materiały Zachodniopomorskie. – 1980. – T. 26. – S. 201–260.
42. Jöns H. The early phase of Slavic settlement on the south-western Baltic coastal area – current research in the area between the Bay of Kiel and the Oder River / Hauke Jöns, Michael Müller-Wille //Archaeologia Polona. – Vol. 48. – 2010 (2015). – P. 197–228.
43. Annales Mettenses Priores / primum recognovit B. de Simson // Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum ex Monumentis Germaniae Historicis separatium editi. – Hannoverae et Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1905. – 119 p.
44. Strzelczyk J. Połabszczyzna zapomniana. III: Drogowit, czyli z kim wojował Karol Wielki? / Jerzy Strzelczyk // Przegląd Zachodniopomorski. – T. 13 (42). – 1998. – Z. 4. – S. 9–32.
45. Chronicarum quae dicuntur Fredegarii Scholastici libri IV cum Continuationibus / Edidit Bruno Krusch // MGH. Scriptores rerum Merovingicarum. – T. 2. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. – P. 1–194.
46. Coblenz W. Zur Situation der archäologischen Slawenforschung in Sachsen / Werner Coblenz // Siedlung und Verfassung der Slawen zwischen Elbe, Saale und Oder / red. Herbert Ludat. – Giessen: Wilhelm Schmitz Verlag, 1960. – S. 1–14.
47. Санчук Г. Формирование государственности и раннефеодальной народности у сорбов / Г. Е. Санчук // Этносоциальная структура раннефеодальных славянских государств и народностей / ред. Г. Г. Литаврин. – Москва: аука, 1987. – С. 97–107.
48. Moździoch S. From a Tribe to a State / Sławomir Moździoch // The Past Societies. Polish lands from the first evidence of human presence to the Early Middle Ages / ed. Maciej Trzeciecki. – Vol. 5: 500-1000 AD. – Warszawa: Institute of Archaeology and Ethnology. Polish Academy of Sciences, 2016. – P. 123–167.
49. Brather S. Archäologie der westlichen Slawen: Siedlung, Wirtschaft und Gesellschaft im früh- und hochmittelaterlichen Ostmitteleuropa / Sebastian Brather. – Berlin-New York: Walter de Gruyter, 2001. – 426 s.
50. Biermann F. Mittelslawische Vorburgsiedlungen (9./10. Jahrhundert) im nördlichen elbslawischen Gebiet – Gestalt und Funktion / Felix Biermann // Burg–Vorburg–Suburbium. Zur Problematik der Nebenareale frühmittelalterlicher Zentren. Internationale Tagungen in Mikulčice VII / hrsg. I. Bohačova, L. Poláček. – Brno: Archeologický ústav AV ČR, 2008. – S. 35–77.
51. Godłowski K. Pierwotne siedziby Słowian: wybór pism / Kazimierz Godłowski; pod red. Michała Parczewskiego. – Kraków: IA UJ, 2000. – 436 s.
52. Henning J. Germanen – Slawen – Deutsche: Neue Untersuchungen zum frühgeschichtlichen Siedlungswesen östlich der Elbe / Joachim Henning // Prähistorisch Zeitschrift. – Vol. 66. – 1991. – №1. – S. 119–133.
53. Kurnatowski S. Przemiany gospodarki żywnościwej Słowian połabskich / Stanisław Kurnatowski // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 63–93.
54. Popowska-Taborska H. O jednym z najstarszych podziałów dialektalnych północno-zachodniej Słowiańszczyzny / Hanna Popowska-Taborska // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. – Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2004. – S. 85–90.
55. Marciniak R. Ustrój polityczny związku obodryckiego do połowy XI wieku / Ryszard Marciniak // Materiały Zachodniopomorskie. – 1966. – T. 12. – S. 481–546.
56. Sułowski Z. Bethenici et Smeldingon. Przyczynek do krytyki Geografa Bawarskiego / Zygmunt Sułowski // Studia Historica w 35-lecie pracy nauk. Henryka Łowmiańskiego. –Warszawa: PWN, 1958. – S. 49–56.
57. Szafarzyk P. Słowiańskie starożytności / Paweł Józef Szafarzyk / Рosłowiami opatrzyli Tadeusz Lewaszkiewicz i Jerzy Strzelczyk; tł. ze słow. H. N. Bońkowski. – Poznań: Wyd. PTPN, 2003. – S. 660–733.
58. Łowmiański H. Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e. / Henryk Łowmiański. – T. 3. – Warszawa: PWN, 1967. – 519 s.
59. Нидерле Л. Славянские древности / Любор Нидерле; пер. с чешск. Т. Ковалевой и М. Хозанова ; ред. А. Л. Монгайта; предисловие П. Н. Третьякова. – Москва: Издательство иностранной литературы, 1956. – 450 с.
60. Bogusławski W. Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XIII w. / Wilhelm Bogusławski. – T. 2. – Poznań: Druk Dziennika Poznańskiego, 1889. – 997 s.
61. Nalepa J. Z problematyki Słowiańszczyzny plemiennej nad Łabą środkową i Hawelą — głównie w czasach Karola Wielkiego / Jerzy Nalepa // Slavia Occidentalis. – T. 55. – 1998. – S. 69–91.
62. Brüske W. Untersuchungen zur geschichte des Lutizenbundes. Deutsch-wendische Beziechungen des 10.–12. Jahrhunderts / Wolfgang Brüske. – Münster-Kӧln: Bӧhlau-verlag, 1955. – 256 s.
63. Тищенко К. Правда про походження української мови / Костянтин Тищенко // Український тиждень. – 2012. – № 39. – С. 22–64.
64. Fritze W. Beobachtung zu Entstehung und Wesen des Lutizenbundes / Wolfgang H. Fritze // Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands. – Bd. 7. – 1958. – S. 1–38.
65. Tyszkiewicz L. Podziały plemienne i problem jedności słowian serbo-łużyckich / Lech A. Tyszkiewicz // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 109–131.
66. Niederle L. Slovanské starožitnosti / Lubor Niederle. – Díl 3. Původ a počatky Slovanů západních. – Praha: Bursík & Kohout, 1919. – 259 s.
67. Havlík L. Slované v anglosaské chorografii Alfréda Velikého / Lubomir Havlík // Vznik a počátky Slovanů (Origines et debute des Slaves) / red. J. Eisner. – Díl 5. – Praha: Nakladatelství Československé Аkademie Věd, 1964. – S. 53–85.
68. Moździoch S. Śląsk wczesnośredniowieczny w świetle badań archeologicznych i historycznych – crambe bis cocta? / Sławomir Moździoch // Civitas Schinesghe cum pertinentiis / red. Wojciech Chudziak. – Toruń: Wydawnictwo UMK, 2003. – S. 51–87.
69. Moździoch S. Społeczność plemienna Śląska w IX–X wieku / Sławomir Moździoch // Śląsk około roku 1000: materiały z sesji naukowej we Wrocławiu, w dniach 14-15 maja 1999 roku / red. nauk. Marta Młynarska-Kaletynowa, Edmund Małachowicz. – Wrocław: PAN, 2000.– S. 25–71.
70. Войтович Л. Прикарпаття в другій половині І тисячоліття н.е.: найдавніші князівства / Леонтій Войтович // Галицько-волинські етюди. – Біла Церква: Вид. Пшонківський О. В., 2011. – С. 10–46.
71. Войтович Л. Карпатські хорвати в етнополітичному розвитку Центрально-Східної Європи раннього середньовіччя / Леонтій Войтович // Україна в Центрально-Східній Європі (з найдавніших часів до ХVIII ст.) – Вип. 4. – Київ, 2004. – С. 105–132.
72. Fokt K. Chorwacja północna – między rzeczywistością, hipotezą i legendą / Krzysztof Fokt // Acta Archaeologica Carpathica. – T. 38. – 2003. – S. 137–155.
73. Annales qui dicuntur Einhardi / post editorem G. H. Perzil; recognovit Fridericus Kurze // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1895. – 204 p.
74. Magistri Adam Bremensis Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum / herausgegeben von Bernhard Schmeidler // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae et Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1917. – 353 p.
75. Constantine Porphyrogenitus. De administrando imperio / Greek text edited by GY. Moravcsik; English translation by R. J. H. Jenkins // Corpus fontium historiae Byzantinae. – Vol. 1. – Washington, D. C., 1967. – 341 p.
76. Константин Багрянородный. Об управлении империей / ред. Г. Г. Литаврина, А. П. Новосельцева. – Москва: Наука, 1991. – 498 с.
77. Strzelczyk J. Słowianie i Germanie w Niemczech środkowych we wczesnym średniowieczu / Jerzy Strzelczyk. – Poznań: UAM, 1976. – 302 s.
78. Helmoldi presbyteri Bozoviensis Cronica Slavorum / post Johannem M. Lappenberg iterum recognovit Bernhardus Schmeidler // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1937. – 284 p.
79. Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna. Antologia tekstów źródłowych / red. Gerard Labuda. – Poznań: Wydaw. PTPN: «Sorus», 1999. – 275 s.
80. King Alfred’s Orosius / Edited by Henry Sweet, M. A. – Part 1. Old-English text and latin original. – London: N. Trübner & сo., 1883. – 299 p.
81. Chronicon Moissiacense // MGH. SS. – T. 1 / ed. G. H. Pertz. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii avlici Hahniani, 1826. – P. 280–313.
82. Annales Fuldenses [sive Annales Regni Francorum Orientalis ab Einhardo, Ruodolfo, Meginhando, Fuldensibus Sehgenstadi, Fuldae, Mogontiaci conscripticum continiationibus ratisbonensi et altahensibus] / post editionem G. H. Pertzil; recognovit Fridericus Kurze // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1891. – 153 p.
83. Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (Опис градів і земель на північ від Дунаю) // Войтович Л. Галицько-волинські етюди / Леонтій Войтович. – Біла Церква: Вид. Пшонківський О.В., 2011. – С. 49–52.
84. Widukindi monachi Corbeiensis rerum gestarum Saxonicarum libri tres / post G. Waitz et K. A. Kehr; recognovit P. Hirsch // MGH. SS rer. Germ. – Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1935. – 195 p.
85. Thietmari Merseburgensis episcopi chronicon / hrsg. von R. Holtzmann // MGH. SS rer. Germ. Nova series. – T. 9. – Berolini: Apud Weidmannos, 1935. – 631 p.
86. Widajewicz J. Serbowie nadłabscy / Józef Widajewicz. – Kraków: L. Anczyc i Sp., 1948. – 63 s.
87. Helbig H. Die slawische Siedlung im sorbischen Gebiet // Siedlung und Verfassung der Slawen zwischen Elbe, Saale und Oder / red. Herbert Ludat. – Giessen: Wilhelm Schmitz Verlag, 1960. – S. 27–64.
88. Флоря Б. Формирование чешской раннефеодальной государственности и судьбы самосознания славянских племен Чешской долины / Б. Н. Флоря // Формирование раннефеодальных славянских народностей / ред. В. Д. Королюк и др. – Москва: Наука, 1981. – С. 97–130.
89. Майоров А. Великая Хорватия: этногенез и ранняя история славян Прикарпатского региона / А. В. Майоров, отв. ред. А. Ю. Дворниченко. – Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2006. – 209 с.
90. Leciejewicz L. Słowianie zachodni. Z dziejów tworzenia się średniowiecznej Europy / Lech Leciejewicz. – Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. – 424 s.
91. Kurnatowscy Z. i S. Rola szlaków komunikacyjnych w wykreowaniu i dalszym rozwoju wczesnopaństwowych ośrodków stołecznych / Zofia i Stanisław Kurnatowscy // Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr hab. Władysława Filipowiaka / red. E. Wilgocki. – Szczecin: «RECTO», 2001. – S. 93–100.
92. Ела Л. Лужиця та лужицькі серби: загальні відомості / Л. Ела, В. Чорній // Лужицькі серби: посібник з народознавства / За редакцією В. Моторного та Д. Шольце. – Львів; Будишин: Місіонер, 1997. – 266 с.
93. Diplomata Ottonis I. – №76 // Conradi I. Heinrici I. et Ottonis I. Diplomata // MGH. Diplomatum Regum et Imperatorum Germaniae. – T. 1. – Hannoverae, 1879–1884. – P. 156.
94. Wenzel W. Die slawischen Stammesnamen Neletici und Nudzici / Walter Wenzel // Lětopis. Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur. – T. 63. – 2016. – Hefte 1. – S. 69–74.
95. Sułowski Z. Sporne problemy dziejów zwięzku Wieletów-Luciców / Zygmunt Sułowski // Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską. Materiały z konferencji naukowej, zorganizowanej przez Instytut Historii UAM w dniach 28–29 IV 1980 r. / Pod redakcją Jerzego Strzelczyka. – Poznań: Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981. – S. 155–165.
96. Bulín H. Počátky státu veletského / Hynek Bulín // Právněhistorické studie. – 1959. – T. 5. – S. 5–32.
97. Diplomata Ottonis I. – №105 // Conradi I. Heinrici I. et Ottonis I. Diplomata // MGH. Diplomatum Regum et Imperatorum Germaniae. – T. 1. – Hannoverae, 1879–1884. – P. 189.
98. Рудь М. Державотворчі процеси на Полаб’ї у IX–XII ст. / М. О. Рудь // Гілея: науковий вісник. Збірник наукових праць / гол. ред. В.М. Вашкевич. – Вип. 75. – 2013. – № 8. – С. 9–12.
99. Nalepa J. Wyprawa Franków na Wieletów w 789 r. / Jerzy Nalepa // Slavia Antiqua. – T. 4. – 1953. – S. 210–230.
100. Ludat H. An Elbe und Oder um das Jahr 1000. Skizzen zur Politik des Ottonenreiches und der slavischen Mächte in Mitteleuropa / Herbert Ludat. – Köln-Wien: Böhlau-Verlag, 1971. – 210 s.
101. Turasiewicz A. Dzieje polityczne Obodrzyców: od IX wieku do utraty nipodległości w latach 1160–1164 / Adam Turasiewicz. – Kraków: „Nomos», 2004. – 311 s.
102. Ронин В. Государство и общество у полабских и поморских славян / В. К. Ронин, Б. Н. Флоря // Раннефеодальные государства и народности (южные и западне славяне VI–ХII вв.) – Москва: Наука, 1991. – С. 116–137.
103. Lozny L. Prestate Societies of the North Central European Plains, 600–900 CE / Ludomir R. Lozny. – New York: Springer, 2013. – 96 p.
104. Bulín H. Počátky česko-veletského přátelství. Dvě kapitoly z dějin vztahů západoslovanských v 10. století / Hynek Bulín // Vznik a počátky Slovanů (Origines et debute des Slaves) / red. J. Eisner. – Díl 3. – Praha: Nakladatelství Československé Аkademie Věd, 1960. – S. 39–62.
Завантаження
Опубліковано
2018-12-19
Номер
Розділ
Всесвітня історія
Як цитувати
Етнокультурна структура слов’янського Полаб’я у VII–ІX ст. i вплив порубіжжя на державотворчі процеси. (2018). Zaporizhzhia Historical Review, 1(51), 383-395. https://history.znu.edu.ua/index.php/journal/article/view/57
ISSN 
