COSSACKS IN POLISH HISTORY SCHOOL TEXTBOOKS

Authors

DOI:

https://doi.org/10.26661/

Keywords:

Ukrainian-Polish commission of experts on improving the content of school textbooks on history and geography, image of the other,, Poland,, school textbook,, Cossacks,

Abstract

This article is devoted to the issue of coverage of the topic of Ukrainian Cossacks in Polish school textbooks on the history of the 19th – early 21st centuries and its changes during the specified time. The author noted that Cossacks are one of the common themes in Polish-Ukrainian history, which even today has an impact on both the Poles’ vision of Ukrainians and our self-identification. The description of the history of the Cossacks in different historical periods is compared. The dependence of the presentation of Cossacks in Polish school textbooks on political circumstances, external influence on education, which was expressed, in particular, in the volume of material, determination of the causes of Cossack uprisings, assessment of the Pereyaslav Council and the agreement with Russia, etc., is shown. In addition, the work of the Ukrainian-Polish commission of experts on improving the content of school textbooks on history and geography is highlighted, in particular, the dialogue of scientists on the problem of covering the history of the Cossacks in the textbooks of both countries.

It was determined that in Polish school history textbooks of recent decades, information about the Cossacks is presented very carefully and correctly. It tells, first of all, about the war led by B. Khmelnytskyi, sometimes about the uprising that preceded it. The creation of the registry, the struggle of the Cossacks for privileges is also presented. A set of reasons that led to the war is presented. It is important that there are references to the state-building aspirations of the Cossacks, their search for allies to defend independence even after the death of Khmelnytskyi. Among the battles described, above all, the siege of Zbarazh and the battle of Berestechko, which were successful for the Polish army. Traditionally, the Hadiac Agreement is mentioned as an attempt at Cossack-Polish understanding. At the same time, it is difficult to find a mention of the Cossacks in the period of the XVII-XVIII centuries. The insufficiency of this information for the formation of students’ understanding of this issue is also noted by a number of Polish scientists.

References

Burda B., Szymczak M. Obraz stosunkow polsko-ukraińskich w programach i podręcznikach do historii oraz w świadomości uczniow klas osmych szkoł podstawowych i trzecich szkoł średnich, a także studentow kierunku historia WSP TK Zielona Gora // Polska i Ukraina w podręcznikach szkolnych i akademickich. Rzeszow: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2001. 212 s.
Maresz T.: Miejsce szkolnego podręcznika historii w kształtowaniu relacji sąsiedzkich między narodami // T. Maresz, K. Grysińska-Jarmuła (red.), Dobre i złe sąsiedztwo. Obce – nasze – inne. T. 2. Sąsiedzi w historiografii, edukacji i kulturze. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. s. 84–99.
Maresh T. SHkol’nyj uchebnik kak istochnik informacii o povsednevnoj zhizni i kul’turnyh i ekonomicheskih dostizheniyah narodov-sosedej // «Horoshie i plohie sosedi»: praktiki mezhkul’turnyh kommunikacij: Materialy IV Mezhdunarodnoj nauchnoj konferencii, Orekhovo-Zuevo: GGTU, 2019. S. 243–257.
Maresz T. „Swojskość o obcość”. Jedno wydarzenie historyczne i rożna jego ocena, dokonywana przez historykow // Historia i społeczeństwo. Dziedzictwo epok. Edukacja historyczna w szkole ponadgimnazjalnej po 2013 roku, red.
M. Fic, Katowice–Bielsko-Biała 2012. s. 130–151.
Maresh T. Pereyaslav v istorii pol’s’kogo gosudarstva – obzor pol’s’kih uchebnikov po istorii // Naukovi zapysky z ukrainskoi istorii: Zbirnyk naukovykh statei. Vyp. 19. Ternopil: Aston, 2007. S. 285–295.
Maresh T. Vosstanie Bogdana Hmel’nickogo – odno proisshestvie v istorii dvuh narodov. Sravnitel’nyj analiz sovremennyh pol’skih i ukrainskih shkol’nyh uchebnikov po istorii // Naukovi zapysky z ukrainskoi istorii. №31, Pereiaslav-Khmelnytskyi, 2012, S. 98–111.
Maresz T. Wspolne dzieje dwoch narodow a ich prezentacja we wspołczesnych polskich i ukraińskich podręcznikach do historii // Тoruńskie spotkania dydaktyczne v. Polska – europa – świat w szkolnych podręcznikach historii. Zbior studiow pod redakcją Stanisława Roszaka, Małgorzaty Strzeleckiej i Agnieszki Wieczorek. TORUŃ 2008. С. 272–280.
Maresh T. Sosedi Pol’shi v shkol’nyh uchebnikah po istorii. Proba diagnoza obrazca vostochnogo soseda. Palmarium Academic Publishing. 2012. 246 c.
Stępnik A. Ukraina i stosunki polsko-ukraińskie w polskich podręcznikach historii i syntezach dziejow okresu międzypowstaniowego // Polska i Ukraina w podręcznikach szkolnych i akademickich. Rzeszow, 2001. S. 134–187.
Stępnik A. Nauki dla Polski. Kozacy i kozaczyzna w historiografii polskiej okresu międzypowstaniowego // Spilna spadshchyna. Rich Pospolyta obokh narodiv v polskii i ukrainskii istorychnii dumtsi XIX i XX st.: kolektyvna monohrafiia / za red. V. Telvaka, L. Lazurko, P. Sierzhengy. Kherson: Vydavnychyi dim «Helvetyka», 2019. 380 s.
Stępnik A. Problem kozacki XVII w. w polskich podręcznikach historii okresu międzywojennego // Kozatski viiny XVII stolittia v istorychnii svidomosti polskoho ta ukrainskoho narodiv. Lviv–Liublin, 1996. С. 246–257.
Stępnik A. Ukraina i stosunki polsko-ukraińskie we wspołczesnych podręcznikach historii w Polsce // Polska i Ukraina w podręcznikach szkolnych i akademickich. Rzeszow, 2001. S. 103–117.
Gorczyński W., Stępnik A. Stosunki polsko-ukraińskie w rosyjskich podręcznikach historii dla szkoł Krolestwa Polskiego (okres międzypowstaniowy) // Stosunki polsko-ukraińskie w szkolnej edukacji historycznej od XIX do XXI wieku. Kielce, 2005. s. 125–134.
Zaporizhzhia Historic Review. 20 Vol. 6 58
Wrobel-Lipowa K. Problem kozacki w polskich podręcznikach historii po II wojnie światowej (1944–1989) // Kozatski viiny XVII stolittia v istorychnii svidomosti polskoho ta ukrainskoho narodiv. Materialy Druhoi polsko-ukrainskoi naukovoi zustrichi (Lviv, 12–13 zhovtnia 1995 r.) / red. Zashkilniak L. Lviv-Liublin, 1996. S. 270–285.
Urbanowicz B. Ukraina na kartach polskich podręcznikow historii XX wieku // Istorychnyi arkhiv. Naukovi studii. Mykolaiv, 2010. № 5. S. 158–163.
Mendzhetskyi V. «Obraz Ukrainy ta ukraintsiv u polskykh pidruchnykakh 1999 – 2005 rr.» // Obraz «inshoho» v susdnikh istoriiakh: mify, stereotypy, naukovi interpretatsii (Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii , Kyiv, 15–16 hrudnia 2005 roku) / uporiadnyk i nauk. red. H. V.Kasianov. K.: NAN Ukrainy,Instytut istorii Ukrainy, 2008. S. 137–144.
Pisulińska J. Żydzi, Ukraińcy, Polacy – wzajemne relacje w podręcznikach dziejow Polski XIX wieku (do 1914 roku) // Stosunki polsko-ukraińskie w szkolnej edukacji historycznej od XIX do XXI wieku. Kielce, 2005. s. 135–143
Wojcik-Łagan H. Kozacy w tradycyjnych i nowych narracjach podręcznikowych. Propozycje dla autorow // Stosunki polsko-ukraińskie w szkolnej edukacji historycznej od XIX do XXI wieku. Kielce, 2005. s. 307–319.
Malczewska-Pawelec D. Obraz Ukrainy i stosunkow polsko-ukraińskich w podręczniku Anatola Lewickiego Zarys historii Polski i krajow ruskich z nią połączonych// Stosunki polsko-ukraińskie w szkolnej edukacji historycznej od XIX do XXI wieku. Kielce, 2005. s. 145–161.
Baturina S. S. Ukrainska mynuvshchyna v polskykh pidruchnykakh z istorii // Intermarum: istoriia, polityka, kultura №4 (2017) URL: http://intermarum.zu.edu.ua/article/view/134944/131730 (Data zvernennia 09.08.2022)
Cegielski T., Zielińska K. Historia. Dzieje nowożytne. Podręcznik dla szkoł średnich klasy II liceum ogolnokształcącego. Wydanie pierwsze. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1991. 440 s.
Szostakowski S. Historia 6. Polska w latach świetności i upadku (XIV–XVIII w.). Wydanie pierwsze. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992. 208 s.
Cegielski T., Zielińska K. Historia. Dzieje nowożytne. Podręcznik dla szkoł średnich klasy II liceum ogolnokształcącego. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995. 448 s.
Klusek J. Historia 6. Polska Jagiellonow i krolow elekcyjnych w Europie i świecie. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1998. 393 s.
Zielińska K., Kozłowska Z. Podręcznik gimnazium. Historia 2. U źrodeł wspołczesności. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2000. 432 s.
Polacka K., Przybyliński M., Roszak S., Wendt J. Historia. Podręcznik dla klasy II gimnazium. Gdańsk, Wydawnictwo M. Rożak, 2000. 248 s.
Polacka K., Przybyliński M., Roszak S., Wendt J. Przez wieki. Podręcznik do historii dla klasy drugiej gimnazium.
Gdańsk, Wydawnictwo M. Rożak, 2003. 328 s.
Olszewska B., Surdyk-Fertsch W., Wojciechowski G. Wczoraj i dziś. Podręcznik do historii dla klasy szostej szkoły podstawowej. Warszawa: Nowa Era, 2019. 224 s.
Nasza ojczyzna. Szkolny atłas historyczny / red. T. Smyl. Wrocław: PPWK, 1989. 24 s.
Protokoł z VII posiedzenia PolskoProtokoł z VII posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/protokol-z-vii-posiedzenia-polskoprotokol-z-vii-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografiilenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data zvernennia 23.09.2022)
Protokoł z IX posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/protokol-z-ix-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data zvernennia 23.09.2022)
Protokoł z X posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/protokol-z-x-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data zvernennia 23.09.2022)
Materiały z XII posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii URL: // Ministerstwo Edukacji i Nauki https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/materialy-z-xii-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data
zvernennia 17.10.2022)
Protokoł z XV posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych geografii i historii, Katowice URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/materialy-z-xv-posiedze-
Zaporizhzhia Historic Review. 20 Vol. 6 58
191
nia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data zvernennia 17.10.2022)
Materiały z XVI posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw
doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/materialy-z-xvi-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii (Data zvernennia 17.10.2022)
Materiały z XVII posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii, Poznań 21–25 września 2014 r. URL: https://www.gov.pl/
web/edukacja-i-nauka/materialy-z-xvii-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-polsko-ukrainskiej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii-poznan-21-25-wrzesnia2014-r (Data zvernennia 17.10.2022)
Materiały z XIX posiedzenia Polsko-Ukraińskiej Dwustronnej Komisji Ekspertow do spraw doskonalenia treści podręcznikow szkolnych historii i geografii (Łodź, 10–14 lipca 2017 r.) URL: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/materialy-z-xix-posiedzenia-polsko-ukrainskiej-dwustronnej-komisji-ekspertow-do-spraw-doskonalenia-tresci-podrecznikow-szkolnych-historii-i-geografii-odz-10-14-lipca-2017-r (Data zvernennia 17.10.2022)

Published

2025-12-19

How to Cite

COSSACKS IN POLISH HISTORY SCHOOL TEXTBOOKS. (2025). Zaporizhzhia Historical Review, 7(59). https://doi.org/10.26661/