ЗАПОРОЗЬКІ ЧОВНИ РОСІЙСЬКО-ТУРЕЦЬКОЇ ВІЙНИ 1787–1791 рр.
Ключові слова:
традиція суднобудування, Кременчуцька верф, чорноморські козаки, запорозькі човни, Козацькі човниАнотація
На основі комплексу історичних джерел досліджується військово-технічний феномен останнього періоду козацької доби. Це запорозькі човни Чорноморського козацтва. Автор доходить висновку щодо загальної адекватності козацького човна 17 ст. та теоретично змодельованого запорозького човна 1787 - 1791 рр., що було зумовлено українською традицією суднобудування. Отримані висновки актуальні для дослідження військового та суднобудівного досвіду Запорозького козацтва та використання його у процесі формування території України.
Посилання
Derzhavnij arhiv Mikolayivskoyi oblasti.
F. 243. Kancelyariya stroeniya goroda Nikolaeva (1787 – 1798).
Vedomost Zaporozhskoj bolshoj Lotki. Op. 1. Spr. 2. Ark. 231 – 232.
Vedomost o masterovyh lyudyah sostoyashih pri stroeniyah v Kremenchuge proizvodyashihsya. Op. 1. Spr. 29. Ark. 33
Vedomost kolichestvo pri stroenii v Kremenchuge transportnyh i drugih sudov i v kazennoj kuznice sosto-yalo v nedelyu s 17-go po 22-e chislo fevrali i kakogo zvaniya rabochih lyudej. Op. 1. Spr. 16. Ark. 151 - 151 zv.
Vedomost Skolko prislanyh Kazennyh v Kremenchuge proizvodyashihsya rabotah s 4-go po 17-go noyabrya so-stoyalo masterovyh lyudej. Noyabr 1790 g. Op. 1. Spr. 29. Ark. 343 - 343 zv.
Vnov pribylo yakorej s chisla dostavlennyh dlya Zaporozhskih Lotok iz Kieva desyat. Op. 1. Spr. 4. Ark. 23.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok. 27 dekabrya 1787 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 1 – 1 zv.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok i 25 menshej konstrukcii. Fevral 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 5.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok. 11 marta 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 6, 37, 37 zv.
Opis prinadlezhnostyam k otpravlyayushejsya odnoj bolshoj lotki i chto na onoj pogruzheno posle ostavshej-sya ot stroeniya Zaporozhskih Lotok. 2 sentyabrya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 230 – 230 zv.
Pismo G. A. Potemkina I. M. Sinelnikovu. Kopiya. Fevral 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 31 – 32 zv.
Pismo M. L. Faleeva N. S. Mordvinovu. 18 aprelya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 81.
Raport M. L. Faleevu. 28 fevralya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 33 – 34.
Raport M. L. Faleevu. 24 marta 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 66.
Raporty poverennogo poruchika Nikolaya Tebenkova o peresylke iz Kremenchuga planov, chertezhej i smet na grebnye suda i reestry ih. 25 fevralya – 8 oktyabrya 1791 g. Op. 1. Spr. 54. 6 ark.
Naukovij arhiv Nacionalnogo zapovidnika «Horticya»
Naukovo-dopomizhnij fond.
Chertezh Kazachej lodki Bolshoj. Kopiya. 1796 g. NZH NDF-15422. 2 ark.
Boplan G. L. de. Opisanie Ukrainy / per. s fr. Z. P. Borisyuk; red. perevoda A. L. Horoshkevich, E. N. Yushen-ko. Moskva : Drevlehranilishe, 2004. 576 s., ill.
Imperatrica Ekaterina II i kn. Potemkin. Podlinnaya perepiska. Iz sbornika professora Nikolaevskoj Akad. Gen. Shtaba P. S. Lebedeva. Russkaya starina. 1876. Iyul. S. 441 – 478.
Materialy dlya istorii russkogo flota: v 17 t. / Glav. red. F. Veselago. Sankt-Peterburg: Tip. mor. m-va, 1877. T. 6. 770 s.
Materialy dlya istorii russkogo flota: v 17 t. / Glav. red. F. Veselago. Sankt-Peterburg: Tip. mor. m-va, 1901. T. 15. 596 s.
Opisanie Chyornogo morya i Tatarii, sostavil dominikanec Emiddio Dortelli D'Askoli, prefekt Kaffy, Ta-tarii i proch. 1634. Zapiski Odesskogo obshestva istorii i drevnostej. Odessa : v gor. tip., 1902. T. 24. Ch. 2. Materialy. S. 89 – 180.
Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Pervoe sobranie (1649 - 1825) : v 45 t. Sanktpeterburg : Pechatano v Tipografii II Otdeleniya Sobstvennoj Ego Imperatorskogo Velichestva Kancelyarii. 1830. T. 20. 1775 – 1780. 1034 s.
Sbornik istoricheskih materialov po istorii Kubanskago Kazachyago Vojska : v 4 t. / sobrany i izdany I. I. Dmitrenko. S. – Peterburg, 1896. T. 3 : Vojsko Vernyh Chernomorskih Kazakov. 1787 – 1795 gg. 799 s., XL. http://elib.shpl.ru/ru/nodes/27416-t-3-voysko-vernyh-chernomorskih-kazakov-1787-1795-gg-dokumenty-izvlecheny-iz-kubanskogo-voyskovogo-arhiva-1896 (data zvernennya: 09.06.2019).
Spisok russkih voennyh sudov s 1668 po 1860 god / sost. F. Veselago. Sanktpeterburg, 1872. 797 s. HHH.
Arkas Z. Nachalo uchrezhdeniya Rossijskago flota na Chernom more i dejstviya ego s 1778 po 1798 god. Zapis-ki Odesskogo obshestva istorii i drevnostej. Odessa. 1860. T. 4. S. 261 – 309.
Virskiĭ D. S. Kremenchuk Novorosiĭskiĭ : «potomkinska derevnya» abo epizod z istoriï favoritizmu. Nau-kovi praci istorichnogo fakultetu Zaporizkogo nacionalnogo universitetu. Zaporizhzhya : ZNU, 2005. Vip. HIH. S. 58 – 62.
Knyaz Grigorij Aleksandrovich Potemkin-Tavricheskij, 1739 – 1791 gg. Biograficheskij ocherk. Gl. VI. Ochakov i Suvorov. Russkaya starina. Sanktpeterburg, 1875. Maj. S. 20 – 41.
Kononyuk A. E. Oboshennaya teoriya modelirovaniya. Nachala. K. 1. Ch. 1. Kiev: Osvita Ukrayini, 2012. 602 s.
Levchenko L. L. Chornomorskij centralnij vijskovo-morskij arhiv (1794 – 1934). Doslidzhennya. Doku-menti. Reyestr fondiv: rekonstrukciya. Mikolayiv : Ilion, 2018. 660 s.
Markvardt K. H. Rangout, takelazh i parusa XVIII veka / per. s nem. L. : Sudostroenie, 1991. 288 s., il.
Middendorf F. L. Rangout i takelazh sudov / per. s nem. A. Malkovich-Sutockij. S.-Peterburg : Izdanie K. L. Rikkera, 1905. HIH, 382 s., il.
Morison S. M. Dzhon Pol Dzhons : biografiya moryaka. Kiyiv: Vid-vo im. Solomiyi Pavlichko «Osnovi», 2013. 520 s.
Petrov A. N. Vtoraya tureckaya vojna v carstvovanie imperatricy Ekateriny II. 1787 – 1791 g.: v 2-h t. S.-Peterburg, 1880. T. I. 1787 – 1789 gg. 237 s. Pril. 48 s.
Rusov A. Osada i vzyatie Ochakova (1788). Kievskaya starina. Kiev, 1888. T. XXIII, dekabr. S. 543 – 598.
Capozhnikov I. V. Shturm ostrova Berezan chornomorskimi kozakami. Kiyiv – Illichivsk: «Elton-2» – «Gra-tek», 2000. 128 s.
Sapozhnikov I. V., Sapozhnikova G. V. Zaporozhskie i chernomorskie kazaki v Hadzhibee i Odesse (1770 – 1820 gg.). Odessa, 1998. 271 s.
Sarichev V. D. Ukrayinski tradiciyi sudnoplavstva ta Chornomorska grebna flotiliya. SCRIPTORIUM NOSTRUM. Herson, 2017. № 3. S. 129–138. URL: https://www.science-community.org/system/files/Luytenka2.pdf. (data zvernennya: 09.06.2019).
Carichev V. D. Zaporozka chajka ta pitannya klasifikaciyi. Naukovi praci istorichnogo fakultetu Zaporizkogo nacionalnogo universitetu. Zaporizhzhya : ZNU, 2017. Vip. 49. S. 120 – 124.
Svensson S. Spravochnik po takelazhnym rabotam / per. so shved. L. Yu. Sazonovoj. Leningrad: Sudostroenie, 1987. 167 s.
Chernikov I. I. Russkie rechnye flotilii za 1000 let (907 – 1917) / pod red. V. N. Sherbakova. Sankt-Peterburg : B.S.K., 1999. 122 s., 149 ris. + vkl.
Chernikov I. I. Flot na rekah. SPb.: OOO «Izdatelstvo «Poligon», 2003. 704 s.: il.
Chernyshev A. A. Rossijskij parusnyj flot. Spravochnik : v 2 t. Moskva : Voenizdat, 2002. T. 2. 480 s., il.
Shekotihin O. V. «Presvyataya Pokrova». Boevye pohody kazackih chaek: hudozhestvenno-dokumentalnye ocherki. Zaporozhe: STATUS; FLP Systerova N. A., 2018. 240 s.
Life of Rear-admiral John Paul Jones, chevalier of the Military Order of Merit, and of the Russian Order of St. Anne, &c. &c. Compiled from his original journals and correspondence : including an account of his services in the American revolution, and the war between the Russians and Turks in Black Sea. Illustrated with numerous engravings. From Original Drawings by James Hamilton. Philadelphia : J. B. Lippincott & CO. 1867. 339 p.
F. 243. Kancelyariya stroeniya goroda Nikolaeva (1787 – 1798).
Vedomost Zaporozhskoj bolshoj Lotki. Op. 1. Spr. 2. Ark. 231 – 232.
Vedomost o masterovyh lyudyah sostoyashih pri stroeniyah v Kremenchuge proizvodyashihsya. Op. 1. Spr. 29. Ark. 33
Vedomost kolichestvo pri stroenii v Kremenchuge transportnyh i drugih sudov i v kazennoj kuznice sosto-yalo v nedelyu s 17-go po 22-e chislo fevrali i kakogo zvaniya rabochih lyudej. Op. 1. Spr. 16. Ark. 151 - 151 zv.
Vedomost Skolko prislanyh Kazennyh v Kremenchuge proizvodyashihsya rabotah s 4-go po 17-go noyabrya so-stoyalo masterovyh lyudej. Noyabr 1790 g. Op. 1. Spr. 29. Ark. 343 - 343 zv.
Vnov pribylo yakorej s chisla dostavlennyh dlya Zaporozhskih Lotok iz Kieva desyat. Op. 1. Spr. 4. Ark. 23.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok. 27 dekabrya 1787 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 1 – 1 zv.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok i 25 menshej konstrukcii. Fevral 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 5.
Kontrakt na stroitelstvo 25 Zaporozhskih Lodok. 11 marta 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 6, 37, 37 zv.
Opis prinadlezhnostyam k otpravlyayushejsya odnoj bolshoj lotki i chto na onoj pogruzheno posle ostavshej-sya ot stroeniya Zaporozhskih Lotok. 2 sentyabrya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 230 – 230 zv.
Pismo G. A. Potemkina I. M. Sinelnikovu. Kopiya. Fevral 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 31 – 32 zv.
Pismo M. L. Faleeva N. S. Mordvinovu. 18 aprelya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 81.
Raport M. L. Faleevu. 28 fevralya 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 33 – 34.
Raport M. L. Faleevu. 24 marta 1788 g. Op. 1. Spr. 2. Ark. 66.
Raporty poverennogo poruchika Nikolaya Tebenkova o peresylke iz Kremenchuga planov, chertezhej i smet na grebnye suda i reestry ih. 25 fevralya – 8 oktyabrya 1791 g. Op. 1. Spr. 54. 6 ark.
Naukovij arhiv Nacionalnogo zapovidnika «Horticya»
Naukovo-dopomizhnij fond.
Chertezh Kazachej lodki Bolshoj. Kopiya. 1796 g. NZH NDF-15422. 2 ark.
Boplan G. L. de. Opisanie Ukrainy / per. s fr. Z. P. Borisyuk; red. perevoda A. L. Horoshkevich, E. N. Yushen-ko. Moskva : Drevlehranilishe, 2004. 576 s., ill.
Imperatrica Ekaterina II i kn. Potemkin. Podlinnaya perepiska. Iz sbornika professora Nikolaevskoj Akad. Gen. Shtaba P. S. Lebedeva. Russkaya starina. 1876. Iyul. S. 441 – 478.
Materialy dlya istorii russkogo flota: v 17 t. / Glav. red. F. Veselago. Sankt-Peterburg: Tip. mor. m-va, 1877. T. 6. 770 s.
Materialy dlya istorii russkogo flota: v 17 t. / Glav. red. F. Veselago. Sankt-Peterburg: Tip. mor. m-va, 1901. T. 15. 596 s.
Opisanie Chyornogo morya i Tatarii, sostavil dominikanec Emiddio Dortelli D'Askoli, prefekt Kaffy, Ta-tarii i proch. 1634. Zapiski Odesskogo obshestva istorii i drevnostej. Odessa : v gor. tip., 1902. T. 24. Ch. 2. Materialy. S. 89 – 180.
Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Pervoe sobranie (1649 - 1825) : v 45 t. Sanktpeterburg : Pechatano v Tipografii II Otdeleniya Sobstvennoj Ego Imperatorskogo Velichestva Kancelyarii. 1830. T. 20. 1775 – 1780. 1034 s.
Sbornik istoricheskih materialov po istorii Kubanskago Kazachyago Vojska : v 4 t. / sobrany i izdany I. I. Dmitrenko. S. – Peterburg, 1896. T. 3 : Vojsko Vernyh Chernomorskih Kazakov. 1787 – 1795 gg. 799 s., XL. http://elib.shpl.ru/ru/nodes/27416-t-3-voysko-vernyh-chernomorskih-kazakov-1787-1795-gg-dokumenty-izvlecheny-iz-kubanskogo-voyskovogo-arhiva-1896 (data zvernennya: 09.06.2019).
Spisok russkih voennyh sudov s 1668 po 1860 god / sost. F. Veselago. Sanktpeterburg, 1872. 797 s. HHH.
Arkas Z. Nachalo uchrezhdeniya Rossijskago flota na Chernom more i dejstviya ego s 1778 po 1798 god. Zapis-ki Odesskogo obshestva istorii i drevnostej. Odessa. 1860. T. 4. S. 261 – 309.
Virskiĭ D. S. Kremenchuk Novorosiĭskiĭ : «potomkinska derevnya» abo epizod z istoriï favoritizmu. Nau-kovi praci istorichnogo fakultetu Zaporizkogo nacionalnogo universitetu. Zaporizhzhya : ZNU, 2005. Vip. HIH. S. 58 – 62.
Knyaz Grigorij Aleksandrovich Potemkin-Tavricheskij, 1739 – 1791 gg. Biograficheskij ocherk. Gl. VI. Ochakov i Suvorov. Russkaya starina. Sanktpeterburg, 1875. Maj. S. 20 – 41.
Kononyuk A. E. Oboshennaya teoriya modelirovaniya. Nachala. K. 1. Ch. 1. Kiev: Osvita Ukrayini, 2012. 602 s.
Levchenko L. L. Chornomorskij centralnij vijskovo-morskij arhiv (1794 – 1934). Doslidzhennya. Doku-menti. Reyestr fondiv: rekonstrukciya. Mikolayiv : Ilion, 2018. 660 s.
Markvardt K. H. Rangout, takelazh i parusa XVIII veka / per. s nem. L. : Sudostroenie, 1991. 288 s., il.
Middendorf F. L. Rangout i takelazh sudov / per. s nem. A. Malkovich-Sutockij. S.-Peterburg : Izdanie K. L. Rikkera, 1905. HIH, 382 s., il.
Morison S. M. Dzhon Pol Dzhons : biografiya moryaka. Kiyiv: Vid-vo im. Solomiyi Pavlichko «Osnovi», 2013. 520 s.
Petrov A. N. Vtoraya tureckaya vojna v carstvovanie imperatricy Ekateriny II. 1787 – 1791 g.: v 2-h t. S.-Peterburg, 1880. T. I. 1787 – 1789 gg. 237 s. Pril. 48 s.
Rusov A. Osada i vzyatie Ochakova (1788). Kievskaya starina. Kiev, 1888. T. XXIII, dekabr. S. 543 – 598.
Capozhnikov I. V. Shturm ostrova Berezan chornomorskimi kozakami. Kiyiv – Illichivsk: «Elton-2» – «Gra-tek», 2000. 128 s.
Sapozhnikov I. V., Sapozhnikova G. V. Zaporozhskie i chernomorskie kazaki v Hadzhibee i Odesse (1770 – 1820 gg.). Odessa, 1998. 271 s.
Sarichev V. D. Ukrayinski tradiciyi sudnoplavstva ta Chornomorska grebna flotiliya. SCRIPTORIUM NOSTRUM. Herson, 2017. № 3. S. 129–138. URL: https://www.science-community.org/system/files/Luytenka2.pdf. (data zvernennya: 09.06.2019).
Carichev V. D. Zaporozka chajka ta pitannya klasifikaciyi. Naukovi praci istorichnogo fakultetu Zaporizkogo nacionalnogo universitetu. Zaporizhzhya : ZNU, 2017. Vip. 49. S. 120 – 124.
Svensson S. Spravochnik po takelazhnym rabotam / per. so shved. L. Yu. Sazonovoj. Leningrad: Sudostroenie, 1987. 167 s.
Chernikov I. I. Russkie rechnye flotilii za 1000 let (907 – 1917) / pod red. V. N. Sherbakova. Sankt-Peterburg : B.S.K., 1999. 122 s., 149 ris. + vkl.
Chernikov I. I. Flot na rekah. SPb.: OOO «Izdatelstvo «Poligon», 2003. 704 s.: il.
Chernyshev A. A. Rossijskij parusnyj flot. Spravochnik : v 2 t. Moskva : Voenizdat, 2002. T. 2. 480 s., il.
Shekotihin O. V. «Presvyataya Pokrova». Boevye pohody kazackih chaek: hudozhestvenno-dokumentalnye ocherki. Zaporozhe: STATUS; FLP Systerova N. A., 2018. 240 s.
Life of Rear-admiral John Paul Jones, chevalier of the Military Order of Merit, and of the Russian Order of St. Anne, &c. &c. Compiled from his original journals and correspondence : including an account of his services in the American revolution, and the war between the Russians and Turks in Black Sea. Illustrated with numerous engravings. From Original Drawings by James Hamilton. Philadelphia : J. B. Lippincott & CO. 1867. 339 p.
Завантаження
Опубліковано
2020-12-27
Номер
Розділ
Історія України
Як цитувати
ЗАПОРОЗЬКІ ЧОВНИ РОСІЙСЬКО-ТУРЕЦЬКОЇ ВІЙНИ 1787–1791 рр. (2020). Zaporizhzhia Historical Review, 2(54). https://history.znu.edu.ua/index.php/journal/article/view/902
ISSN 
