РАДЯНСЬКИЙ ОФІЦІЙНИЙ СВЯТКОВИЙ ДИСКУРС І КОМЕМОРАТИВНІ ПРАКТИКИ НА ПРИЄДНАНИХ УКРАЇНСЬКИХ ТЕРИТОРІЯХ (НА ПРИКЛАДІ СВЯТКУВАННЯ ДЕСЯТИРІЧЧЯ «ВОЗЗ’ЄДНАННЯ УКРАЇНСЬКОГО НАРОДУ»)
Ключові слова:
радянська політика пам’яті., «возз’єднання українського народу»,, комеморація,, святковий дискурс,, радянське масове свято,Анотація
На основі аналізу офіційного святкового дискурсу й комеморативних практик під час святкування десятиріччя «возз’єднання українського народу» в 1949 р. визначено роль масового свята як інструменту радянської політики пам’яті, з’ясовано способи поширення міфу про «возз’єднання» серед населення приєднаних українських територій. Базуючись на розумінні масового свята як універсального засобу радянської пропаганди, автор визначив ідеологічну, символічну, консолідаційну, легітимаційну та мобілізаційну цілі ювілею. У статті розкрито його підготовчий етап, що мав на меті поширення офіційних наративів за допомогою різноманітних засобів. Охарактеризовано офіційні ритуали й комеморації під час святкування, акцентуючи увагу на особливостях їх проведення на західноукраїнських землях.
Посилання
Dopovidni zapysky, dovidky pro stan kulturno-prosvitnoi roboty v URSR, spriamovani TsK KP(b)U za 1949 rik. Tom 2 (3 travnia 1949 r. – 27 serpnia 1949 r.). TsDAVO Ukrainy. F. 4762. Op. 1. Spr. 293. 181 ark.
Dopovidni zapysky, dovidky pro stan kulturno-prosvitnoi roboty v URSR, spriamovani TsK KP(b)U za 1949 rik. Tom 3 (ostannii) (4 veresnia 1949 r. – 24 hrudnia 1949 r.). TsDAVO Ukrainy. F. 4762. Op. 1. Spr. 294. 191 ark.
Dopovidni zapysky, informatsii, dovidky obkomiv KP(b)U pro pidhotovku sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi, pro provedennia Mizhnarodnoho dnia borotby za myr, pro vyvchennia dopovidi tov. Malenkova H. M. pro 32-u richnytsiu Velykoi zhovtnevoi sotsialistychnoi revoliutsii (17 veresnia 1949 r. – 31 hrudnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1734. 255 ark.
Gill G. Symbols and Legitimacy in Soviet Politics. Cambridge University Press, 2011. 356 p.
Glebkin V. V. Ritual v sovetskoi kulture. Moskva: Yanus-K, 1998. 168 s.
Haievska T. Do pytannia stanovlennia radianskoi sviatkovoi kultury. Visnyk Natsionalnoi akademii kerivnykh kadriv kultury i mystetstv. 2012. № 1. S. 194–199.
Hobsbaum E. Vstup: vynakhodzhennia tradytsii. Vynaidennia tradytsii. Red. Hobsbaum E., Reindzher T. Kyiv: Nika-Tsentr, 2010. S. 12–28.
Hohokhiia N. Kultura masovykh sviat ta ukrainske suspilstvo u 1930-kh rokakh. Kraieznavstvo. 2010. Vyp. 3. S. 183–189.
Hohokhiia N. Symvolichnyi prostir totalitarnykh masovykh sviat (na prykladi sviatkuvannia 1-ho travnia v Radianskii Ukraini u 1929–1939 rr.). Visnyk Luhanskoho natsionalnoho universytetu imeni Tarasa Shevchenka. Istorychni nauky. 2010. № 23. S. 202–209.
Informatsii, dovidky obkomiv KP(b)U pro khid pidhotovky ta provedennia sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi ta 32-i richnytsi Velykoi zhovtnevoi sotsialistychnoi revoliutsii. Vidomosti ta spysky krashchykh ahitatoriv (17 zhovtnia 1949 r. – 10 lystopada 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1735. 238 ark.
Kahanov Yu. Radianski sviata ta obriady u konteksti ideolohichnoi polityky v Ukraini druhoi polovyny XX st. Naukovi pratsi istorychnoho fakultetu Zaporizkoho natsionalnoho universytetu. 2013. Vyp. 36. S. 186–194.
Konnerton P. Yak suspilstva pam’iataiut / per. z anhl. S. Shlipchenko. Kyiv: Nika-Tsentr, 2004. 184 s.
Kurochkin O. Soviet Holidays and Ceremonies as an Unsustainable Sociocultural Experiment. Culture and Arts in the Modern World. 2020. Vol. 21. P. 116–130.
Kutsak S. Stanovlennia modeli masovoho sviata v totalitarnomu suspilstvi. Mystetstvoznavchi zapysky. 2018. Vyp. 34. S. 60–70.
Lytvyn M. Zakhidnoukrainskyi veresen 1939 r.: markery polityky pam’iati. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 2019. № 5. S. 25–35.
Martyniuk A. «Nasha zelenaia Bukovina nadela prazdnichnyi nariad». K 70-letiiu vossoedineniia Severnoi Bukoviny i ukrainskikh zemel Bessarabii v edinom Ukrainskom gosudarstve. Holos Ukrainy. 2010. 10 serpnia. URL: http://www.golos.com.ua/rus/article/131830 (data zvernennia: 01.07.2022 r.)
Maslova-Lysychkina I. Masove sviato yak zasib vykhovannia liudyny v radiansku dobu. Visnyk KNUKiM. Seriia: Mystetstvoznavstvo. 2016. Vyp. 34. S. 104–110.
Materialy do zasidannia Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky do provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Tom 2 (30 veresnia 1949 r. – 28 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1718. 229 ark.
Materialy do zasidannia Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky do provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Tom 1 (30 veresnia 1949 r. – 18 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1719. 328 ark.
Matukhno Yu. Problema klasyfikatsii radianskykh sviat u pershe porevoliutsiine desiatylittia. Naukovi pratsi istorychnoho fakultetu Zaporizkoho natsionalnoho universytetu. 2017. Vyp. 48. S. 139–142.
Mishchanyn V. «Vsenarodni» sviata Narodnoi Rady Zakarpatskoi Ukrainy (1944–1945 rr.) yak element radianizatsii
Zakarpattia. Visnyk Luhanskoho natsionalnoho universytetu im. T. Shevchenka. Istorychni nauky. Vsesvitnia istoriia.
Istoriia Ukrainy. Istoriohrafiia, dzhereloznavstvo ta spetsialni istorychni dystsypliny. 2015. № 8. S. 122–129.
Mishchanyn V. Stanovlennia radianskoi kulturnoi merezhi v Zakarpatskii oblasti u povoienni roky. Ukraina moderna. 2018. URL: https://uamoderna.com/md/mishchanyn-sovietization-of-zakarpattia (data zvernennia: 01.07.2022 r.).
Nakazy holovy komitetu z osnovnoi diialnosti za 1949 rik (oryhinaly). Tom 3 (1 chervnia 1949 r. – 22 veresnia 1949 r.). Tsentralnyi derzhavnyi arkhiv vyshchykh orhaniv vlady ta upravlinnia Ukrainy (dali – TsDAVO Ukrainy). F. 4762. Op. 1. Spr. 285. 190 ark.
Petrone K. Life Has Become More Joyous, Comrades: Celebrations in the Time of Stalin. Indiana University Press, 2000. 266 p.
Petrovskii N. N. Vossoedinenie ukrainskogo naroda v edinom ukrainskom sovetskom gosudarstve. Moskva: OGIZ –
Gospolitizdat, 1944. 88 s.
Politbiuro TsK VKP(b) i Sovet Ministrov SSSR. 1945–1953 / Sost. O. V. Khlevniuk, Y. Gorlitskii, L. P. Kosheleva, A. Y.
Minkzh, M. Yu. Prozumenshchikov, L. A. Rogovaia, S. V. Somonova. M.: «Rossiyskaia politicheskaia entsiklopediia» (ROSSPEN), 2002. 656 s.
Postanova Kabinetu Ministriv Ukrainy vid 21.06.1995 № 438 «Pro zatverdzhennia zakhodiv, prysviachenykh 50-i richnytsi vozz’iednannia Zakarpattia z Ukrainoiu». URL: https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/438-95-%D0%BF#Text (data zvernennia: 01.07.2022 r.).
Propahandystsko-ahitatsiina robota; provedennia sviat, yuvileiv, mitynhiv, uvichnennia pam’iati. Tom 2 (20 chervnia 1949 r. – 29 hrudnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 23. Spr. 5656. 268 ark.
Protokoly postanov TsK KP(b)U pro pidhotovku y provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Radianskii ukrainskii derzhavi, zakhody do nykh (1949 r.). Tsentralnyi derzhavnyi arkhiv hromadskykh ob’iednan Ukrainy (dali – TsDAHO Ukrainy). F. 1. Op. 70. Spr. 1716. 83 ark.
Protokoly, stenohramy, plany, poriadky denni zasidan Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky y provedennia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii ukrainskii Radianskii derzhavi (29 lypnia 1949 r. – 26 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1717. 96 ark.
Rolf M. Sovetskie massovye prazdniki / per. s nem. V. T. Altukhova. Moskva: Rossiiskaia politicheskaia entsiklopediia (ROSSPEN): Fond Pervogo Prezidenta Rossii B. N. Eltsina, 2009. 439 s.
Sklokina I. Ye. Sviatkovi komemoratsii yak skladova ofitsiinoi radianskoi polityky pam’iati pro natsystsku okupatsiiu (za materialamy Kharkivskoi oblasti), 1943–1953 rr. Zbirnyk naukovykh prats Kharkivskoho natsionalnoho pedahohichnoho universytetu imeni H. S. Skovorody. Istoriia ta heohrafiia. 2013. Vyp. 49. S. 180–185.
Vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii radianskii derzhavi (1939–1949 rr.). Zbirnyk dokumentiv i materialiv / za red. P. Hudzenko, F. Shevchenko. Kyiv: Derzhavne vydavnytstvo politychnoi literatury URSR, 1949. 205 s.
Vsenarodne sviato. Materialy i dokumenty pro sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v
yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Kyiv: Derzhavne vydavnytstvo politychnoi literatury URSR, 1950. 242 s.
Yekelchyk S. Povsiakdennyi stalinizm. Kyiv ta kyiany pislia Velykoi viiny / per. z anhl. Ya. Strikhy. Kyiv: Laurus, 2018. 306 s.
Zeleniuk I. V sim’i vilnii, novii. Radianska Bukovyna. 1945. 28 chervnia. S. 2.
Znamenni i pam’iatni daty Odeshchyny. 2020 rik: kalendar / vidp. za vyp. O. A. Bulhakova. Odesa, 2019. 56 s.
Dopovidni zapysky, dovidky pro stan kulturno-prosvitnoi roboty v URSR, spriamovani TsK KP(b)U za 1949 rik. Tom 3 (ostannii) (4 veresnia 1949 r. – 24 hrudnia 1949 r.). TsDAVO Ukrainy. F. 4762. Op. 1. Spr. 294. 191 ark.
Dopovidni zapysky, informatsii, dovidky obkomiv KP(b)U pro pidhotovku sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi, pro provedennia Mizhnarodnoho dnia borotby za myr, pro vyvchennia dopovidi tov. Malenkova H. M. pro 32-u richnytsiu Velykoi zhovtnevoi sotsialistychnoi revoliutsii (17 veresnia 1949 r. – 31 hrudnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1734. 255 ark.
Gill G. Symbols and Legitimacy in Soviet Politics. Cambridge University Press, 2011. 356 p.
Glebkin V. V. Ritual v sovetskoi kulture. Moskva: Yanus-K, 1998. 168 s.
Haievska T. Do pytannia stanovlennia radianskoi sviatkovoi kultury. Visnyk Natsionalnoi akademii kerivnykh kadriv kultury i mystetstv. 2012. № 1. S. 194–199.
Hobsbaum E. Vstup: vynakhodzhennia tradytsii. Vynaidennia tradytsii. Red. Hobsbaum E., Reindzher T. Kyiv: Nika-Tsentr, 2010. S. 12–28.
Hohokhiia N. Kultura masovykh sviat ta ukrainske suspilstvo u 1930-kh rokakh. Kraieznavstvo. 2010. Vyp. 3. S. 183–189.
Hohokhiia N. Symvolichnyi prostir totalitarnykh masovykh sviat (na prykladi sviatkuvannia 1-ho travnia v Radianskii Ukraini u 1929–1939 rr.). Visnyk Luhanskoho natsionalnoho universytetu imeni Tarasa Shevchenka. Istorychni nauky. 2010. № 23. S. 202–209.
Informatsii, dovidky obkomiv KP(b)U pro khid pidhotovky ta provedennia sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi ta 32-i richnytsi Velykoi zhovtnevoi sotsialistychnoi revoliutsii. Vidomosti ta spysky krashchykh ahitatoriv (17 zhovtnia 1949 r. – 10 lystopada 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1735. 238 ark.
Kahanov Yu. Radianski sviata ta obriady u konteksti ideolohichnoi polityky v Ukraini druhoi polovyny XX st. Naukovi pratsi istorychnoho fakultetu Zaporizkoho natsionalnoho universytetu. 2013. Vyp. 36. S. 186–194.
Konnerton P. Yak suspilstva pam’iataiut / per. z anhl. S. Shlipchenko. Kyiv: Nika-Tsentr, 2004. 184 s.
Kurochkin O. Soviet Holidays and Ceremonies as an Unsustainable Sociocultural Experiment. Culture and Arts in the Modern World. 2020. Vol. 21. P. 116–130.
Kutsak S. Stanovlennia modeli masovoho sviata v totalitarnomu suspilstvi. Mystetstvoznavchi zapysky. 2018. Vyp. 34. S. 60–70.
Lytvyn M. Zakhidnoukrainskyi veresen 1939 r.: markery polityky pam’iati. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal. 2019. № 5. S. 25–35.
Martyniuk A. «Nasha zelenaia Bukovina nadela prazdnichnyi nariad». K 70-letiiu vossoedineniia Severnoi Bukoviny i ukrainskikh zemel Bessarabii v edinom Ukrainskom gosudarstve. Holos Ukrainy. 2010. 10 serpnia. URL: http://www.golos.com.ua/rus/article/131830 (data zvernennia: 01.07.2022 r.)
Maslova-Lysychkina I. Masove sviato yak zasib vykhovannia liudyny v radiansku dobu. Visnyk KNUKiM. Seriia: Mystetstvoznavstvo. 2016. Vyp. 34. S. 104–110.
Materialy do zasidannia Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky do provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Tom 2 (30 veresnia 1949 r. – 28 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1718. 229 ark.
Materialy do zasidannia Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky do provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Tom 1 (30 veresnia 1949 r. – 18 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1719. 328 ark.
Matukhno Yu. Problema klasyfikatsii radianskykh sviat u pershe porevoliutsiine desiatylittia. Naukovi pratsi istorychnoho fakultetu Zaporizkoho natsionalnoho universytetu. 2017. Vyp. 48. S. 139–142.
Mishchanyn V. «Vsenarodni» sviata Narodnoi Rady Zakarpatskoi Ukrainy (1944–1945 rr.) yak element radianizatsii
Zakarpattia. Visnyk Luhanskoho natsionalnoho universytetu im. T. Shevchenka. Istorychni nauky. Vsesvitnia istoriia.
Istoriia Ukrainy. Istoriohrafiia, dzhereloznavstvo ta spetsialni istorychni dystsypliny. 2015. № 8. S. 122–129.
Mishchanyn V. Stanovlennia radianskoi kulturnoi merezhi v Zakarpatskii oblasti u povoienni roky. Ukraina moderna. 2018. URL: https://uamoderna.com/md/mishchanyn-sovietization-of-zakarpattia (data zvernennia: 01.07.2022 r.).
Nakazy holovy komitetu z osnovnoi diialnosti za 1949 rik (oryhinaly). Tom 3 (1 chervnia 1949 r. – 22 veresnia 1949 r.). Tsentralnyi derzhavnyi arkhiv vyshchykh orhaniv vlady ta upravlinnia Ukrainy (dali – TsDAVO Ukrainy). F. 4762. Op. 1. Spr. 285. 190 ark.
Petrone K. Life Has Become More Joyous, Comrades: Celebrations in the Time of Stalin. Indiana University Press, 2000. 266 p.
Petrovskii N. N. Vossoedinenie ukrainskogo naroda v edinom ukrainskom sovetskom gosudarstve. Moskva: OGIZ –
Gospolitizdat, 1944. 88 s.
Politbiuro TsK VKP(b) i Sovet Ministrov SSSR. 1945–1953 / Sost. O. V. Khlevniuk, Y. Gorlitskii, L. P. Kosheleva, A. Y.
Minkzh, M. Yu. Prozumenshchikov, L. A. Rogovaia, S. V. Somonova. M.: «Rossiyskaia politicheskaia entsiklopediia» (ROSSPEN), 2002. 656 s.
Postanova Kabinetu Ministriv Ukrainy vid 21.06.1995 № 438 «Pro zatverdzhennia zakhodiv, prysviachenykh 50-i richnytsi vozz’iednannia Zakarpattia z Ukrainoiu». URL: https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/438-95-%D0%BF#Text (data zvernennia: 01.07.2022 r.).
Propahandystsko-ahitatsiina robota; provedennia sviat, yuvileiv, mitynhiv, uvichnennia pam’iati. Tom 2 (20 chervnia 1949 r. – 29 hrudnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 23. Spr. 5656. 268 ark.
Protokoly postanov TsK KP(b)U pro pidhotovku y provedennia sviatkuvannia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Radianskii ukrainskii derzhavi, zakhody do nykh (1949 r.). Tsentralnyi derzhavnyi arkhiv hromadskykh ob’iednan Ukrainy (dali – TsDAHO Ukrainy). F. 1. Op. 70. Spr. 1716. 83 ark.
Protokoly, stenohramy, plany, poriadky denni zasidan Komisii Politbiuro TsK KP(b)U z pidhotovky y provedennia 10-richchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii ukrainskii Radianskii derzhavi (29 lypnia 1949 r. – 26 zhovtnia 1949 r.). TsDAHO Ukrainy. F. 1. Op. 70. Spr. 1717. 96 ark.
Rolf M. Sovetskie massovye prazdniki / per. s nem. V. T. Altukhova. Moskva: Rossiiskaia politicheskaia entsiklopediia (ROSSPEN): Fond Pervogo Prezidenta Rossii B. N. Eltsina, 2009. 439 s.
Sklokina I. Ye. Sviatkovi komemoratsii yak skladova ofitsiinoi radianskoi polityky pam’iati pro natsystsku okupatsiiu (za materialamy Kharkivskoi oblasti), 1943–1953 rr. Zbirnyk naukovykh prats Kharkivskoho natsionalnoho pedahohichnoho universytetu imeni H. S. Skovorody. Istoriia ta heohrafiia. 2013. Vyp. 49. S. 180–185.
Vozz’iednannia ukrainskoho narodu v yedynii Ukrainskii radianskii derzhavi (1939–1949 rr.). Zbirnyk dokumentiv i materialiv / za red. P. Hudzenko, F. Shevchenko. Kyiv: Derzhavne vydavnytstvo politychnoi literatury URSR, 1949. 205 s.
Vsenarodne sviato. Materialy i dokumenty pro sviatkuvannia desiatyrichchia vozz’iednannia ukrainskoho narodu v
yedynii Ukrainskii Radianskii derzhavi. Kyiv: Derzhavne vydavnytstvo politychnoi literatury URSR, 1950. 242 s.
Yekelchyk S. Povsiakdennyi stalinizm. Kyiv ta kyiany pislia Velykoi viiny / per. z anhl. Ya. Strikhy. Kyiv: Laurus, 2018. 306 s.
Zeleniuk I. V sim’i vilnii, novii. Radianska Bukovyna. 1945. 28 chervnia. S. 2.
Znamenni i pam’iatni daty Odeshchyny. 2020 rik: kalendar / vidp. za vyp. O. A. Bulhakova. Odesa, 2019. 56 s.
Завантаження
Опубліковано
2022-11-21
Номер
Розділ
Історія України
Як цитувати
РАДЯНСЬКИЙ ОФІЦІЙНИЙ СВЯТКОВИЙ ДИСКУРС І КОМЕМОРАТИВНІ ПРАКТИКИ НА ПРИЄДНАНИХ УКРАЇНСЬКИХ ТЕРИТОРІЯХ (НА ПРИКЛАДІ СВЯТКУВАННЯ ДЕСЯТИРІЧЧЯ «ВОЗЗ’ЄДНАННЯ УКРАЇНСЬКОГО НАРОДУ»). (2022). Zaporizhzhia Historical Review, 6(58), 242-253. https://history.znu.edu.ua/index.php/journal/article/view/2415
ISSN 
